Jelcz M121M i M121MB

Wraz z końcem dostawy Jelczy 120M w 1995 roku, do Krakowa trafił pierwszy autobus niskowejściowy krajowej produkcji Jelcz M121M. Pojazd wyposażony został w silnik Man i automatyczną skrzynię biegów Voith. Przydzielono go do zajezdni w Płaszowie.

 

Pierwsze pozytywne opinie z eksploatacji niskowejściowego Jelcza zadecydowały o dalszych zakupach. Już w 1996 roku do Krakowa trafiło kolejne 20 sztuk tych pojazdów, nieco różniących się wyglądem. Podzielono je po równo między Bieńczyce i Wolę Duchacką. Autobusy wyposażone zostały w silniki Mercedesa.
W 1997 roku z Płaszowa do Bieńczyc przeniesiony został pierwszy Jelcz M121M. W tym samym roku do zajezdni tej dostarczono kolejne 7 Jelczy z silnikiem Man, które różniły się wyglądem od posiadanych już pojazdów. Były to pierwsze autobusy z Jelcza z nową panoramiczną przednią szybą, a także nieco zmienionym układzie siedzeń i zwiększoną powierzchnią niskiej podłogi.
W kolejnych trzech latach krakowskie MPK zakupiło łącznie 43 pojazdy, tym razem już z silnikami Mercedesa. Trafiły one zarówno na Wolę jak i do Bieńczyc. Ostatnia partia Jelczy M121MB znalazła się w Krakowie na początku 2002 roku. Przydzielono ją na Wolę Duchacką.

 

Autobus Jelcz M121M stanowił milowy krok w produkcji Jelczańskich Zakładów Samochodowych. Był to pierwszy model tej firmy z częściowo obniżoną podłogą. Dzięki modernizacji konstrukcji Jelcza 120M udało się uzyskać brak stopni wejściowych w pierwszych i drugich drzwiach oraz w przejściu między nimi. Wszystkie siedzenia zamontowano jednak na podwyższonym poziomie podłogi. Niestety, tył pojazdu pozostał niezmieniony i wciąż przypomina pamiętający lata 80-te model PR110.
Wygląd pierwszego Jelcza M121M najbardziej zbliżony jest do poprzedników. Z daleka łatwo go rozpoznać z powodu płatów drzwiowych, identycznych jak w starszych modelach Jelcza. Autobus początkowo zamontowane miał prostokątne reflektory przednie, lecz w wyniku kolizji wymieniono je na identyczne jak w Jelczach 120M, co jeszcze bardziej upodobniło przód pudła do starszych wersji.

 

Dwadzieścia Jelczy z drugiej dostawy posiada bardzo zbliżony wygląd w stosunku do pierwszego M121M. Autobusy te oznaczono już symbolem M121MB ze względu na zamontowany silnik Mercedesa. Wnętrze pojazdów z tej serii jest niemal identyczne jak w pierwszym niskowejściowym Jelczu. Autobusy te posiadają już jednak nowe płaty drzwi z wklejanymi szybami.

 

Kolejna partia, to znów pojazdy z silnikami Man. Są to pierwsze Jelcze M121 ze zmienioną konstrukcją pudła, w których zwiększono udział niskiej podłogi między przednią osią a drugimi drzwiami. Dzięki temu w tej części autobusu nie ma już żadnych stopni, a jedyne podwyższenia, to nadkola, w których umieszczono także zbiorniki paliwa.
Poza zmianami wewnątrz, wprowadzono też pewne nowości na zewnątrz. Autobusy M121, począwszy od tej serii, nie posiadają już charakterystycznych szybek znajdujących się w przednich narożnikach pudła. Przeprojektowano bowiem całą przednią ścianę autobusu montując panoramiczną szybę oraz znajdujący się nad nią duży wyświetlacz pokazujący numer linii oraz nazwę pętli. Co ciekawe, ta seria Jelczy początkowo posiadała "filmy", które wymieniono na wyświetlacze dopiero w 1999 roku.
Z innych zmian warto wspomnieć o linii okien, która ze względu na część niskopodłogową, została nieco powiększona i obniżona.

 

Kolejne Jelcze przychodziły do Krakowa już z silnikami Mercedesa oraz zmianami w wyglądzie pudła jak w partii opisanej powyżej. Autobusy posiadały jednak zmieniony kolor poręczy. Dotychczas używaną czarną barwę wyparł kolor żółty. Oczywiście wszystkie pojazdy wyposażano fabrycznie w wyświetlacze.
Począwszy od autobusu numer 639 zmieniono nieco konstrukcję przednich nadkoli, w które wmontowano siedzenia na "półtorej" osoby, umieszczone tyłem do kierunku jazdy. Dotychczas bowiem za nadkolami zakładane były pojedyncze fotele zamocowane bezpośrednio do podłogi.
Początek dostaw autobusów od numer 659, to koniec "kolorowych" poręczy w krakowskich Jelczach M121MB. Wszystkie pojazdy od tego numeru wyposażane są w nielakierowane poręcze.
Ostatnia seria Jelczy, to także pewne zmiany. Cała piętnastka wyposażona została w klimatyzację kabiny kierowcy. Ponadto, w części autobusów z tej partii zamontowano wyświetlacze pokazujące napisy na czerwono.
Temat do osobnych rozważań stanowi kwestia skrzyni biegów stosowanych w kolejnych seriach autobusów. Tabelka poniżej przedstawia producenta oraz liczbę biegów w poszczególnych pojazdach.

 

Autobusy Jelcz M121MB w miarę dostaw dzielone były niemal po równo między zajezdnię Bieńczyce oraz Wolę Duchacką. W 2004 roku, wraz z dostawami Solarisów do Bieńczyc, wszystkie Jelcze M121MB zgrupowane zostały na Woli. W Bieńczycach pozostało osiem sztuk Jelczy M121M, z racji posiadanych silników Man.

 

Niestety, jak wszystkie konstrukcje Jelcza, również modelu M121 nie ominęły problemy ze słabym pudłem oraz niską jakością poszczególnych podzespołów. W większości wozów z pierwszych serii wymieniono elementy konstrukcji znajdujące się nad osiami, w tym przede wszystkim nad tylnią, która niestety szczególnie ciężko znosi krakowskie ulice. Zakłady w Jelczu wprowadziły wprawdzie na życzenie krakowskiego przewoźnika wiele zmian w swoich konstrukcjach, lecz niestety do dzisiaj pojazdy z podwrocławskiej fabryki wypadają dużo gorzej na tle innych produkowanych w Polsce autobusów.

 

W 2004 roku dwa Jelcze M121MB numer DJ636 oraz DJ671, jako pierwsze pomalowane zostały w całopojazdowe reklamy. Ponadto, wiele Jelczy wozi na swoich burtach reklamy modułowe. Pojazdy z drugiej dostawy posiadają również paski reklamowe znajdujące się nad linią okien.

 

Obecnie w eksploatacji pozostały już tylko Jelcze M121MB i to nie wszystkie. Wciąż można spotkać je jednak na większości linii obsługiwany przez zajezdnię Wola Duchacka. W ostatnich latach ze stanu zdjęto wszystkie wozy z pierwszej trzydziestki, a także kilka młodszych. W 2011 roku skasowano również pięć Jelczy M121M, w tym BJ621. Pozostałe trzy wozy trafiły w 2012 roku do zajezdni Wola Duchacka, gdzie jednak również zbyt długo nie pojeździły.

 

Dane techniczne

Jelcz M121

Typ Jelcz M121MB Jelcz M121M Jelcz M121MB
Numeracja DJ601-DJ620 BJ621 BJ622-BJ628 DJ629-DJ631 DJ632-DJ638 DJ639-DJ684 DJ685-DJ686
Klasa MAXI, niskowejściowy, 60% niskiej podłogi

Wymiary

Długość [mm] 11965
Szerokość [mm] 2500
Wysokość [mm] 3021
Zwis przedni [mm] 2560
Zwis tylni [mm] 3260
Masa własna [kg] 10240
Masa całkowita [kg] 17500

Układ siedzeń

Liczba miejsc siedzących 33 34 33 34
Typ siedzeń wyścielane materiałem w całości lub częściowo
Liczba miejsc stojących 68

Układ drzwi

Z prawej strony 2-2-2
pneumatyczne, otwierane do wewnątrz, dwuskrzydłowe

Silnik

Marka silnika Mercedes-Benz MAN Mercedes-Benz
Typ silnika OM 447 hLA D 0826 LUH 12 OM 447 hLA
Opis silnika usytuowany z tyłu, wzdłużnie, rzędowy, 6-cylindrowy poziomy, napędza oś tylnią
Moc silnika [kW] 184 162 184
Pojemność [l] 7,0 6,9 7,0

Skrzynia biegów

Marka skrzyni biegów ZF VOITH ZF VOITH ZF VOITH ZF
Liczba biegów 4 3 4 3 5 3 4

Inne dane

Zawieszenie pneumatyczne na miechach powietrznych z regulowaną wysokością i twardością
Koła 275/70 R 22,5 (przód solo, tył bliźniak)
Hamulce bębnowe, uruchamiane pneumatycznie, retarder uruchamiany hydraulicznie zintegrowany ze skrzynią biegów
Konstrukcja nośna kratownica
Wyposażenie liniowe pikselowe lub diodowe, niektóre z bocznym wyświetlaniem nazwy końcówki, niektóre wewnętrzne z wyświetlaniem trasy
Oświetlenie przestrzeni pasażerskiej włączane dwoma klawiszami w układzie prawo-lewo
Blokady blokady przystankowe i oporowe w każdych drzwiach, przystankowe w niektórych wyłączane klawiszem
Zapalanie i gaszenie zapalanie kluczykiem, gaszenie kluczykiem (czasem wymagane wciśnięcie klawisza przy gaszeniu)
Wycieraczki poziome, na jednym wspólnym silniczku, z programatorem czasowym, umieszczone na podszybiu, uruchamiane pokrętłem w dźwigni przy kierownicy
Kabina częściowo zabudowana, drzwi na zatrzask wyposażone opcjonalnie w szybę
Ogrzewanie piec Webasto programowany elektronicznie, opcjonalnie pompa CO niezależna
Prędkość maksymalna [km/h] 90
Pojemność zbiornika paliwa [l] 250

Podziękowania dla kolegi Voith-a za udostępnienie powyższych danych technicznych.

Pierwsza partia...
Część Jelczy M1...
Pierwszy krakow...
Pojazdy o numer...
Jeden z Jelczy ...
Wolski Jelcz M1...
Bieńczycki ( ob...
Kilka Jelczy M1...
Kilka Jelczy M1...

Komentarze  

 
0 #1 irena kowalczyk 2014-12-31 20:42
Dzisiaj widziałam jelcz o numerze bocznym 643 stał w warsztacie.
 

Zaloguj się, aby dodawać komentarze.

Zdjęcie tygodnia

Zaloguj się

Odwiedza nas 254 gości oraz 0 użytkowników.