Jelcz M121M/4 CNG
- Nadrzędna kategoria: Autobusy
- Kategoria: Autobusy wycofane z eksploatacji
- Opublikowano: wtorek, 19, luty 2019 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 4948
W latach 2007 - 2018 krakowskie MPK posiadało 5 autobusów Jelcz M121M/4 CNG, napędzanych sprężonym gazem ziemnym CNG. Pojazdy te zakupione zostały bardzo niechętnie, a ich eksploatacja również okazała się być kłopotliwa. Większość czasu spędziły one na liniach mających swój początek w północno-zachodniej części miasta, z uwagi na bliskość stacji ładowania gazu CNG.
Kraków przez wiele lat przymierzał się do zakupu autobusów napędzanych gazem ziemnym. Już w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku prowadzono próby z tego typu paliwem, przebudowując kilka Ikarusów 280 na zasilanie gazem. Pięcioletnia eksploatacja tamtych autobusów nie przyniosła spodziewanych korzyści finansowych. Mimo to, po niemal 10 latach zdecydowano się na zakup pięciu pojazdów napędzanych sprężonym gazem ziemnym CNG.
Krakowskie MPK od początku było przeciwne zakupowi autobusów napędzanych sprężonym gazem ziemnym CNG. Swoją dezaprobatę do tego pomysłu wyrażało w różny sposób, między innymi poprzez publikacje w prasie, zarówno ogólnodostępnej jak i wewnętrznej. Wprawdzie koszt kilometra przejechanego przez autobus gazowy miał być tańszy od tego napędzanego ropą naftową, jednak do tego należało doliczyć jeszcze koszty budowy infrastruktury, szkolenia pracowników, czy dodatkowych przeglądów. Duże ryzyko stanowiła również sama cena gazu ziemnego. Mimo to, lobby gazowe w Krakowie w końcu zwyciężyło i w 2006 roku ogłoszony został przetarg na pięć autobusów zasilanych sprężonym gazem ziemnym. Zakup pojazdów miał być dotowany z programu unijnego Civitas Caravel. W przetargu nie było niespodzianek. Zamówienie zdobyła firma "Polskie Autobusy", czyli dystrybutor pojazdów miejskich marki Jelcz.
W ramach przetargu planowano zakupić pojazdy "niskopodłogowe", więc oczekiwano pojawienia się w Krakowie na jazdach testowych wozu Jelczy M125M/4 CNG "Vecto", który wcześniej gościł już na ulicach naszego miasta. Wkrótce w gazecie promocyjnej "Polskich Autobusów" ukazały się zdjęcia pierwszego Jelcza M121M/4 CNG... w krakowskich barwach. Szybko wyjaśniło się, że autobus "niskopodłogowy", według ówczesnych polskich norm mógł mieć tylko 30% niskiej podłogi.
Autobusy miały być dostarczone do końca 2006 roku. Pierwszy pojazd niespodziewanie przyjechał do Krakowa już pod koniec listopada. W dniu 23 listopada wziął on udział w prezentacji przy udziale władz miasta tuż przy Barbakanie. Przez następne dwa dni autobus można było zobaczyć na liniach 192 i 492. Później wrócił on do zakładów w Jelczu. Okazało się bowiem, że pierwszy Jelcz M121M/4 CNG musi jeszcze przejść badania dopuszczenia do ruchu i uzyskać homologację.
W ostatnich dniach 2006 roku do zajezdni Wola Duchacka przybyły pierwsze 3 gazowe Jelcze. Pojazdy otrzymały numery począwszy od DJ201 i w pierwszych dniach 2007 roku wozy numer DJ202 i DJ203 pojawiły się na ulicach Krakowa, nieoczekiwanie na liniach numer 109 i 134. DJ201 początkowo służył do celów szkoleniowych. Kilka dni później, do naszego miasta trafiły 2 brakujące wozy. W tym samym czasie autobusy skierowano na docelowe linie, czyli 192 i 492, zapewniające obsługę Woli Justowskiej oraz Portu Lotniczego Kraków-Balice. W dzień powszedni jeden autobus można było też czasem zobaczyć na linii 103. Taki wybór linii w dużym stopniu uzależniony był od lokalizacji stacji tankowania. Ostatecznie nie zdecydowano się na budowę stacji na terenie zajezdni Wola Duchacka. Z tego względu autobusy musiały być tankowane na stacji publicznej, zlokalizowanej przy ulicy Balickiej i były uzależnione od jej sprawności.
Jelcze M121M/4 CNG, poza wystającą obudową butli gazowych na dachu, z zewnątrz nie różniły się niczym od Jelczy M121M napędzanych ropą naftową. Pojazdy wyposażone zostały w nowe ściany czołowe, identyczne jak w przegubowych Jelcza M181MB, a także w pomarańczowe wyświetlacze. Dość spora rewolucja zaszła za to we wnętrzu. Dzięki temu, że autobusy nie były w pełni niskopodłogowe, sufit nad częścią niskopodłogową można było wykorzystać do częściowego ukrycia butli z gazem. Konsekwencją tego rozwiązania było obniżenie poziomu sufitu nad częścią niskopodłogową. Z zewnątrz natomiast obudowy butli nie wystawały tak bardzo, jak w pełni niskopodłogowych autobusach zasilanych sprężonym gazem ziemnym. Krakowskie Jelcze M121M/4 CNG wyposażone zostały także w pełny monitoring wnętrza oraz w ekrany LCD do prezentacji reklam, podwieszone pod sufitem.
|
Jelcz M121M/4 CNG |
|
| Typ | Jelcz M121M/4 CNG |
| Klasa | MAXI, niskopodłogowy |
|
Wymiary |
|
| Długość [mm] | 11965 |
| Szerokość [mm] | 2500 |
| Wysokość [mm] | 3350 |
| Zwis przedni [mm] | 2560 |
| Zwis tylni [mm] | 3260 |
|
Układ siedzeń |
|
| Liczba miejsc siedzących | 27 |
| Typ siedzeń | wyścielane materiałem w całości |
| Liczba miejsc stojących | 57 |
|
Układ drzwi |
|
| Z prawej strony | 2-2-2 pneumatyczne, otwierane do wewnątrz, dwuskrzydłowe |
|
Silnik |
|
| Marka i typ silnika | MAN E 2866 DUH03 |
| Opis silnika | usytuowany z tyłu, wzdłużnie, rzędowy, 6-cylindrowy poziomy, napędza oś tylnią |
| Moc silnika [kW] | 180 |
| Pojemność [l] | 12 |
|
Skrzynia biegów |
|
| Skrzynia biegów | VOITH D 854.3 E |
| Liczba biegów | 4 |
|
Inne dane |
|
| Zawieszenie | pneumatyczne na miechach powietrznych z regulowaną wysokością i twardością |
| Koła | 275/70 R 22,5 (przód solo, tył bliźniak) |
| Hamulce | bębnowe, uruchamiane pneumatycznie, retarder uruchamiany hydraulicznie zintegrowany ze skrzynią biegów |
| Konstrukcja nośna | kratownica |
| Wyposażenie liniowe | wyświetlacze diodowe, czołowe i boczne pokazujące nazwę końcówki, tylnie pokazujące tylko numer linii, wyświetlacz wewnętrzny |
| Oświetlenie przestrzeni pasażerskiej | włączane dwoma klawiszami w układzie prawo-lewo |
| Blokady | blokady przystankowe i oporowe w każdych drzwiach |
| Zapalanie i gaszenie | zapalanie i gaszenie kluczykiem |
| Wycieraczki | poziome, na jednym wspólnym silniczku, z programatorem czasowym, umieszczone na podszybiu, uruchamiane pokrętłem w dźwigni przy kierownicy |
| Kabina | częściowo zabudowana, drzwi na zatrzask wyposażone w szybę |
| Ogrzewanie | wodne z układu chłodzenia silnika: podgrzewacz wody, nagrzewnice i wentylatory elektryczne |
| Prędkość maksymalna [km/h] | 80 |
| Pojemność zbiornika gazu [dm3] | 4x310 |
|
Podziękowania dla kolegi Voith-a za pomoc w skompletowaniu powyższych danych technicznych. |
|
Gazowe Jelcze szybko dorobiły się całopojazdowych reklam, informujących o rodzaju paliwa, którym były zasilane. W kolejnych latach odświeżano reklamy, zmieniając kolorystykę wozów. Dopiero pod koniec eksploatacji, autobusy te zaczęły kursować po Krakowie w barwach miejskich. Nigdy też nie posiadały innych reklam całopojazdowych.
Linie 192 i 492, do obsługi których zakupiono Jelcze M121M/4 CNG, zostały przekształcone w linie 292, na którą w związku z rosnącym zainteresowaniem dojazdu do Portu Lotniczego skierowano autobusy wielkopojemne. W związku z tym, gazowe autobusy zaczęły być kierowane na inne linie. Zazwyczaj były to trasy aglomeracyjne mające swój początek w Bronowicach Małych oraz na Salwatorze. Wozy te można było jednak spotkać również na wielu liniach miejskich, szczególnie w dni wolne.
Trwająca blisko 12 lat eksploatacja pięciu gazowych Jelczy raczej nie wniosła dodatkowych argumentów przemawiających za zakupem większej liczby tego typu pojazdów. Można powiedzieć, że było wprost przeciwnie. Nietypowa budowa oraz problemy z tankowaniem wielokrotnie dawały o sobie znać. Warto pamiętać, że autobusy te tak na prawdę były prototypami. Poza pięcioma krakowskimi wozami, 8 Jelczy M121M/4 CNG w podobnym czasie zakupiło MPK Rzeszów. Więcej częściowo niskopodłogowych gazowych Jelczy nie wyprodukowano.
Pod koniec eksploatacji gazowe autobusy coraz trudniej było spotkać w centrum Krakowa. Sytuacja zmieniła się w 2018 roku, gdy dwa wozy zaczęły obsługiwać brygady linii 511, kursującej tylko w godzinach szczytów przewozowych. Autobusy te w ostatnich miesiącach służby na ulicach naszego miasta obsługiwały między innymi również linie 230 i 238, a w dni wolne 253. Zdarzały się też na linii 135.
Wszystkie 5 Jelczy M121M/4 CNG oficjalnie zakończyło służbę w dniu 8 października 2018 roku. Niestety żaden z pojazdów nie uczestniczył w Paradzie zabytkowych i nowoczesnych autobusów, zorganizowanej przez krakowskie MPK w dniu 7 października. Gazowe Jelcze trafiły na parking firmy Transbud Nowa Huta S.A., gdzie zgromadzono wszystkie wycofane z ruchu autobusy. Pojazdy te wystawione zostały na sprzedaż.
