Jelcz M181MB
- Nadrzędna kategoria: Autobusy
- Kategoria: Autobusy wycofane z eksploatacji
- Opublikowano: sobota, 05, czerwiec 2021 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2480
We wrześniu 1996 roku eksploatację w Krakowie rozpoczęły Jelcze M181MB. Były to pierwsze, częściowo niskopodłogowe autobusy przegubowe polskiej produkcji. W naszym mieście służyły w sumie 92 pojazdy tego typu. Ostatnie egzemplarze swoją pracę na ulicach Krakowa zakończyły na początku października 2018 roku.
Zapoczątkowane w Polsce w 1989 roku przemiany gospodarcze umożliwiły w końcu zakup autobusów poza granicami naszego kraju. Zachodnioeuropejskie pojazdy dysponowały rozwiązaniami technicznymi znacznie nowocześniejszymi niż autobusy produkowane wówczas w Polsce. Był też jednak od nich znacznie droższe. Zakłady Jelcz podjęły więc działania w celu stworzenia nowych, niskopodłogowych modeli autobusów. Pierwszym z nich był opracowany w 1994 roku Jelcz MN120M, który rok później wszedł do produkcji seryjnej pod oznaczeniem M121M. Posiadał on obniżony poziom podłogi pomiędzy pierwszymi i drugimi drzwiami. Tył pojazdu pozostał praktycznie niezmieniony w stosunku do Jelcza 120M.
Pod koniec 1995 roku zaprezentowano pierwszy, częściowo niskopodłogowy autobus przegubowy, wyprodukowany w naszym kraju. Pojazd oznaczony został typem M181MB i rok później trafił do seryjnej produkcji. Pierwszy człon pojazdu był całkowicie niskopodłogowy. W drugim członie, w drzwiach tuż za przegubem znajdował się jeden niski stopień, a w ostatnich dwa. Autobus napędzany był silnikiem Mercedesa o mocy 220kW. Element ten stanowił jeden z nielicznych komponentów, niemal identycznych we wszystkich pojazdach tego typu.
Pierwsze Jelcze M181MB posiadały ściany czołowe identyczne, jak w starszych modelach 120M. Szybko jednak zastosowano zmodernizowane nadwozie, w którym wyróżniała się nowa, ściana przednia, z charakterystyczną panoramiczną szybą czołową. W pojeździe zainstalowano też nowe skrzydła drzwi wejściowych, z powiększoną powierzchnią przeszklenia. Dzięki tym rozwiązaniom, autobusy Jelcz M181MB w 1996 roku prezentowały się bardzo nowocześnie. Właśnie pojazdy o takim wyglądzie zakupione zostały do Krakowa.
We wrześniu 1996 roku w naszym mieście pojawiły się pierwsze Jelcze M181MB. Piętnaście zakupionych pojazdów podzielonych zostało pomiędzy zajezdnie Wola Duchacka, gdzie otrzymały numery od 27006 do 27015 i Czyżyny, gdzie otrzymały numery od 37001 do 37005. Zostały one wyposażone w fotele pasażerskie z miękkim wypełnieniem. Zajmowały one nieco więcej miejsca, stąd było ich tylko 36 sztuk. Rok później w Krakowie znalazło się kolejne 10 autobusów tego typu, które również trafiły do obu zajezdni, oznaczonych odpowiednio numerami 27021 - 27025 i 37016 - 37020. Posiadały one wytłaczane siedzenia w kolorze niebieskim z fragmentem wyścielanym materiałem. Było ich w sumie 41 sztuk. Tego typu fotele zastosowano we wszystkich kolejnych autobusach do numeru DD450 włącznie.
Pierwsze 25 autobusów wyposażone zostało fabrycznie w "filmy" z numerami linii oraz nazwami końcówek, które wymieniono na wyświetlacze w 1999 roku. Poniżej prezentuję trzy zdjęcia z pierwszych lat eksploatacji Jelczy M181MB na ulicach Krakowa, oznaczonych jeszcze numerami składającymi się z pięciu cyfr, rozpoczynających się od 27xxx lub 34xxx.
W 1998 roku zakupiono kolejne 10 przegubowców, z czego jeden oznaczony symbolem M182MB, zbudowany na podwoziu Mercedesa O 405GN. Autobusy podzielone zostały między zajezdnie Wola Duchacka oraz Bieńczyce. Do zajezdni Bieńczyce trafiły wozy o numerach 17027 - 17028 i 17034 - 17035. Jelcz M182MB oznaczono numerem 17026. Był to również pierwszy przegubowy Jelcz, fabrycznie wyposażony w komplet wyświetlaczy. Więcej o tym pojeździe można przeczytać tutaj. Do zajezdni Wola Duchacka przydzielono wozy o numerach 27029 - 27033. Jednocześnie likwidacji uległa zajezdnia Czyżyny, a stacjonujące tam przegubowe Jelcze przekazano do zajezdni Wola Duchacka.
W 1999 roku do Bieńczyc dokupiono 5 Jelczy M181MB. Jako pierwsze nie posiadały one poręczy malowanych proszkowo, lecz wykonane ze stali nierdzewnej. Otrzymały one numery od BD436 do BD440. Jednocześnie dokonano reformy numeracji autobusów w Krakowie. Jelcze M181MB oznaczane zostały literką "D" i kolejnymi numerami od 401.
Kolejna dostawa miała miejsce dopiero w 2001 roku, gdy na Woli znalazło się 10 nowych przegubowców oznaczonych numerami od DD441 do DD450. Pojazdy te jako pierwsze posiadały klimatyzację kabiny kierowcy. Jednocześnie z Bieńczyc do zajezdni Wola Duchacka przekazano wszystkie Jelcze M181MB i M182MB. Od tego czasu stacjonowały one wyłącznie na Woli.
W 2002 roku miała miejsce dostawa 5 sztuk przegubowych Jelczy. Otrzymały one numery od DD451 do DD455. Od tej serii zastosowano nowy model foteli pasażerskich, w które wyposażono wszystkie pozostałe autobusy z kolejnych serii. Pojazdy te posiadały też nowy typ przegubu.
W 2005 roku do Krakowa trafiło 10 nowych pojazdów. Otrzymały one numery od DD456 do DD465. Posiadały one zmieniony wygląd ścian czołowych, a także silnik spełniający normę emisji spalin EURO III oraz monitoring. Autobusy te były pierwszymi w krakowskim MPK, wyposażonymi w kamery wewnątrz pojazdu. Posiadały one również wyświetlacze w kolorze bursztynowym, lepiej widoczne dla pasażerów, szczególnie podczas złych warunków atmosferycznych.
W 2007 roku w wyniku dwóch przetargów na 16 i 12 pojazdów, do wolskiej zajezdni trafiło w sumie 28 Jelczy. Otrzymały one numery z przedziału od DD466 do DD493. Dzięki temu, z eksploatacji wycofane zostały ostatnie Ikarusy 280, a Jelcze M181MB stały się wówczas najliczniejszą grupą autobusów w krakowskim MPK, liczącą aż 93 sztuki.
Ostatnia partia Jelczy M181MB również wyróżniała się pewnymi szczegółami. Część pojazdów posiadała nieco inne malowanie (biały pasek podokienny w części niskopodłogowej). Pojazdy noszące numery od DD479 do DD481 wyposażone zostały w urządzenia służące do liczenia pasażerów wsiadających i wysiadających z autobusu. Wóz DD481 posiadał ponadto kamery umieszczone na zewnątrz pojazdu, a także czujniki ruchu, znajdujące się z tyłu pojazdu, ułatwiające cofanie przegubowcem.
|
Jelcz M181MB, Jelcz M182MB |
||||||
| Typ | Jelcz M181MB | Jelcz M182MB | Jelcz M181MB | Jelcz M181MB/3 | ||
| Numeracja | DD401-DD415 | DD416-DD425 | DD426 | DD427-DD435 | DD436-DD455 | DD456-DD493 |
| Klasa | MEGA, niskowejściowy, przegubowy | |||||
|
Wymiary |
||||||
| Długość [mm] | 17980 | |||||
| Szerokość [mm] | 2500 | |||||
| Wysokość [mm] | 3070 | 2933 | 3070 | |||
| Zwis przedni [mm] | 2560 | 2590 | 2560 | |||
| Zwis tylni [mm] | 3260 | 3080 | 3260 | |||
| Masa własna [kg] | 15000 | 15000 | 15000 | |||
| Masa całkowita [kg] | 26600 | 28000 | 26600 | |||
|
Układ siedzeń |
||||||
| Liczba miejsc siedzących | 36 | 41 | 43 | 41 | ||
| Typ siedzeń | wyścielane materiałem w całości lub częściowo | |||||
| Liczba miejsc stojących | 136 | |||||
|
Układ drzwi |
||||||
| Z prawej strony | 2-2-2-2 pneumatyczne, otwierane do wewnątrz, dwuskrzydłowe |
|||||
|
Silnik |
||||||
| Marka i typ silnika | Mercedes-Benz OM447 hLA | |||||
| Opis silnika | usytuowany z tyłu, wzdłużnie, rzędowy, 6-cylindrowy poziomy, napędza oś tylnią | |||||
| Moc silnika [kW] | 220 | |||||
| Pojemność [l] | 12 | |||||
|
Skrzynia biegów |
||||||
| Skrzynia biegów | ZF 4/5 HP590 | VOITH D863.3 | VOITH DIWA 3 | |||
| Liczba biegów | 4 | 5 | 3 | 4 | ||
|
Inne dane |
||||||
| Zawieszenie | pneumatyczne na miechach powietrznych z regulowaną wysokością i twardością | |||||
| Koła | 275/70 R 22,5 (przód solo, środek i tył bliźniak) | |||||
| Hamulce | bębnowe, uruchamiane pneumatycznie, retarder uruchamiany hydraulicznie zintegrowany ze skrzynią biegów | |||||
| Konstrukcja nośna | kratownica | |||||
| Wyposażenie liniowe | pikselowe lub diodowe, niektóre z bocznym wyświetlaniem nazwy końcówki, niektóre wewnętrzne z wyświetlaniem trasy | |||||
| Oświetlenie przestrzeni pasażerskiej | włączane dwoma klawiszami w układzie prawo-lewo | |||||
| Blokady | blokady przystankowe i oporowe w każdych drzwiach, przystankowe w niektórych wyłączane klawiszem | |||||
| Zapalanie i gaszenie | zapalanie kluczykiem, gaszenie kluczykiem (czasem wymagane wciśnięcie klawisza przy gaszeniu) | |||||
| Wycieraczki | poziome, na jednym wspólnym silniczku, z programatorem czasowym, umieszczone na podszybiu, uruchamiane pokrętłem w dźwigni przy kierownicy | |||||
| Kabina | częściowo zabudowana, drzwi na zatrzask wyposażone opcjonalnie w szybę | |||||
| Ogrzewanie | piec Webasto programowany elektronicznie, opcjonalnie pompa CO niezależna | |||||
| Prędkość maksymalna [km/h] | 75 | |||||
| Pojemność zbiornika paliwa [l] | 300 | |||||
|
Podziękowania dla kolegi Voith-a za udostępnienie powyższych danych technicznych. |
||||||
Poszczególne serie Jelczy M181MB różniły się między innymi skrzyniami biegów. Pierwsze 35 pojazdów posiadało skrzynie ZF, z czego 26 sztuk czterobiegowe, a pozostałe pięciobiegowe. Pojazdy powyżej numeru DD436 wyposażone zostały w trójbiegowe skrzynie marki Voith, a od numeru DD456 znów w czterobiegówki tej samej firmy.
Różnice występowały także w kolorze poręczy. Pierwsze 25 sztuk posiadało je w kolorze czarnym, kolejne do 33 pojazdu w kolorze żółtym, a w pozostałych pojazdach zainstalowano poręcze ze stali nierdzewnej. W pojazdach od numeru DD441 zastosowano zmodernizowany pulpit kierowcy, a także fabrycznie montowaną klimatyzację kabiny prowadzącego, z tym że klimatyzatory na pierwszych dziesięciu pojazdach różniły się wielkością od instalowanych w kolejnych wozach.
Jelcze M181MB od początku nie miały najlepszej opinii w naszym mieście. W pojazdach z pierwszych serii już w 2003 i 2004 roku trzeba było wykonać naprawy elementów konstrukcji, zlokalizowanych nad osiami. Ponadto, niezbyt szczęśliwe okazało się zastosowanie przez Jelcza nowego typu przegubu w serii pięciu autobusów DD451 - DD455. W związku z tym, pojazdy te również musiały wrócić do producenta na stosowne naprawy.
W październiku 2004 roku pierwsze pojazdy tego typu wymalowane zostały w reklamy całopojazdowe. Nowe barwy otrzymała cała seria Jelczy od numeru DD416 do DD425. Kolorowe autobusy nie wszystkim się spodobały. Niestety oryginalna powłoka lakiernicza nie wytrzymała próby czasu i był to najtańszy sposób poprawy jej stanu. W tym przypadku w sposób szczególny wyróżniał się Jelcz M181MB numer DD425, który w maju 2005 roku zyskał całopojazdową reklamę łącznie z zaklejonymi szybami. Kursował on po Krakowie przez kilka tygodni jako ruchomy bilbord, bez pasażerów na pokładzie.
Po dostawie 10 przegubowych Mercedesów O530G jesienią 2008 roku ze stanu skreślono pierwsze pięć sztuk Jelczy M181MB. Po kilku tygodniach oczekiwania, krakowskie MPK zdecydowało się pozostawić w eksploatacji 5 Neoplanów, skutkiem czego było zdjęcie ze stanu kolejnych pięciu przegubowych Jelczy. W wyniku zakupu dalszych nowych pojazdów, do lutego 2012 roku z ruchu wycofano pierwsze 27 przegubowców. W 2014 roku w ruchu pozostawały wszystkie wozy od numeru DD439 w górę. Sytuacja ta trwała do 2017 roku, gdy ruszyły kasacje nowszych przegubowców. W lecie 2018 roku w liniowej eksploatacji pozostało pięć ostatnich pojazdów o numerach: DD487, DD489, DD490, DD491 i DD493. Ostatecznie w dniu 6 października 2018 roku Jelcz M181MB numer DD479 po raz ostatni skierowany został do obsługi linii 112. Po godzinie 14:00 na pętli Osiedle Podwawelskie nastąpiło jego oficjalne pożegnanie wraz z autobusami Jelcz M081MB, Jelcz M121MB i Scania 113CLL, które również kończyły wówczas wieloletnią eksploatację w Krakowie. Do celów muzealnych zachowany został ostatni Jelcz M181MB numer DD493. Niektóre z przegubowców zakupione zostały przez przewoźników z Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Częstochowy czy Wrocławia.
