Tramwaje na świecie
Włochy - Turyn
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: czwartek, 07, marzec 2019 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2931
Turyn jest blisko milionowym miastem, położonym w północno-zachodnich Włoszech. Stolica Piemontu jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Swoją siedzibę ma tu między innymi koncern Fiat. Miasto jest też istotnym ośrodkiem turystycznym, a także siedzibą dwóch znanych europejskich klubów piłkarskich.
Pierwsze wzmianki o osadnictwie w miejscu współczesnego Turynu pochodzą jeszcze z I wieku przed naszą erą. Wówczas Rzymianie mieli tu utworzyć obóz wojskowy. Od tego czasu miasto rozrosło się do ponad dwumilionowej aglomeracji. Chociaż Turyn znany jest przede wszystkim z siedziby wielu zakładów przemysłowych, miasto może pochwalić się bardzo ładnym, historycznym centrum. Dodatkowe wrażenia estetyczne zapewniają otaczające miasto góry, w tym Alpy od strony północnej i zachodniej. Widok ośnieżonych szczytów na horyzoncie ulic nie należy w Turynie do rzadkości. W mieście funkcjonuje obecnie komunikacja tramwajowa i autobusowa, a także pierwsza we Włoszech linia automatycznego metra.
Już w 1845 roku na ulicach Turynu pojawiły się pierwsze omnibusy konne. W 1871 roku w mieście uruchomiona została pierwsza linia tramwaju konnego. Od początku zastosowano tory o prześwicie 1445 mm. Już w 1893 roku rozpoczęto elektryfikację sieci. Turyńskie tramwaje rozwijały się bez przeszkód aż do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie, nastąpił najlepszy okres w historii szynowego transportu miejskiego w Turynie. W 1949 roku po mieście kursowały aż 23 linie tramwajowe.
Regres komunikacji tramwajowej w mieście rozpoczął się na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Przyczynił się do tego masowy rozwój indywidualnej motoryzacji, która miała być blokowana na wąskich ulicach Turynu przez powolne tramwaje. Sytuacji tej nie odmieniło wprowadzenie do eksploatacji nowoczesnych, przegubowych wagonów serii 2000. W wyniku kolejnych ograniczeń sieci, w 1966 roku w Turynie funkcjonowało jeszcze 14 linii, które obsługiwały większość dzielnic miasta.
Kolejna duża reforma sieci tramwajowej w mieście miała miejsce w 1982 roku. Dokonano wówczas całkowitej reorganizacji sieci, starając się zamienić jej charakter z promienistego na bardziej średnicowy. W niektórych przypadkach dokonano wyeliminowania dublowania się tramwajów z autobusami lub też zastąpiono tramwaje liniami autobusowymi. Przygotowano także projekt szybkiego tramwaju, który miał być oparty o pięć linii noszących numery od 1 do 5. Linie te miały posiadać charakter kolejowy, a więc odseparowane od reszty ruchu torowisko, i jednocześnie być obsługiwane przez tabor tramwajowy. Jednocześnie zakładano dalszy rozwój, szczególnie odcinków wydzielonych. Niestety, z planów tych niewiele udało się zrealizować.
Początek dwudziestego pierwszego wieku przyniósł ustabilizowanie pozycji komunikacji tramwajowej w mieście i to pomimo budowy pierwszej linii metra. Przeprowadzono modernizację najważniejszych odcinków, a także pojawił się nowoczesne, niskopodłogowe pojazdy. Obecna sieć tramwajowa w Turynie liczy 84 kilometry długości i składa się z 11 linii, z których jedna, numer 16, jest okrężna i kursuje w obu kierunkach. Ciekawostkę stanowi linia tramwajowa numer 7, która kursuje w dni wolne od pracy i obsługiwana jest przez historyczny tabor. Linia numer 9 kursuje natomiast tylko w trakcie imprez na stadionie klubu sportowego Juventus. Sieć obsługuje przedsiębiorstwo Gruppo Torinese Transporti.
Park tramwajowy eksploatowany w Turynie liczy niespełna 200 wagonów, które można podzielić na trzy grupy. Do najstarszych należą wagony serii 2800, które powstały w wyniku przebudowy pojazdów serii 2100 i 2200, pochodzących z lat trzydziestych ubiegłego wieku. Pierwsza seria 58 wagonów, oznaczonych numerami od 2800 do 2857, zmodernizowana została w latach 1958 - 1960 w warsztatach Moncenisio, Seac i Stanga. Były to pierwsze przegubowe tramwaje w mieście. Liczą one 20 metrów długości, a na pokład mogą zabrać około 170 pasażerów. Pozostałe 34 wozy powstały w wyniku przebudowy wykonanej w 1982 roku przez firmę Seac. Obecnie w Turynie w sumie eksploatowanych jest 90 pojazdów tego typu. Jeden z wagonów w latach osiemdziesiątych testowo przebudowano na niskopodłogowy. Tramwaj eksploatowano do 2000 roku. Dwa inne wozy przebudowano natomiast na tramwaje restauracyjne.
W latach 1989 - 1992 Fiat Ferroviaria wyprodukował dla Turynu 54 tramwaje oznaczone serią 5000. Koncepcja tego pojazdu powstała w 1985 roku w wyniku testów przeprowadzonych na jednym z wozów serii 2800. Pomiędzy dwoma członami zabudowano trzeci, usytuowany na wózku z kołami o średnicy 680 mm. Dzięki temu, powstał trójczłonowy, częściowo niskopodłogowy tramwaj o długości 22 metrów, zdolny zabrać na pokład około 180 pasażerów.
Najmłodsze turyńskie wagony tramwajowe pochodzą z lat 2001 - 2003. Fiat Ferroviaria dostarczył wówczas 55 wagony serii 6000. Tramwaje te są w pełni niskopodłogowe i składają się z siedmiu członów. Pierwsze sześć wozów jest jednokierunkowe, natomiast pozostałe dwukierunkowe. Pojazdy te mierzą aż 34 metry długości i na pokład mogą zabrać ponad 200 pasażerów. Stąd wykorzystywane są do obsługi najbardziej obciążonych linii, w tym przebiegającej z północy na południe linii numer 4. Pierwotnie planowano wyprodukować aż 180 wozów tego typu. Ze względu na problemy techniczne poprzestano na 55 egzemplarzach.
W latach 1987 - 2013 na ulicach Turynu eksploatowane były także tramwaje serii 7000. Pojazdy te wyprodukowane zostały z myślą o obsłudze szybkich linii, które miały charakteryzować się parametrami kolejowymi. Stąd wagony przystosowano do obsługi wysokich peronów. 51 wozów tego typu dostarczył w latach 1983 - 1986 Fiat Ferroviaria. Pierwotnie zakładano dostawę 100 pojazdów, ale zatrzymano realizację kontraktu w połowie. Wozy serii 7000 posiadały 28 metrów długości i składały się z dwóch członów opartych na trzech wózkach. Na pokład mogły zabrać około 290 pasażerów. Początkowo skierowano je do obsługi linii 3. W latach 1990 - 2002 kursowały także na linii 9. Wysokie koszty eksploatacji, a także brak możliwości obniżenia podłogi w tych pojazdach, przyczynił się do stopniowego wycofywania ich z ruchu z początkiem obecnego stulecia. Pomimo młodego wieku, tramwaje te nie znalazły nowego nabywcy. W rezultacie w 2013 roku zakończono ich eksploatację, a w 2016 roku ostatecznie pocięto wszystkie wozy na złom. W Turynie zachowano jeden egzemplarz jako muzealny.
Turyńskie tramwaje garażują w czterech zajezdniach, rozlokowanych stosunkowo korzystnie, mniej więcej na końcach tras po czterech stronach miasta. Wszystkie zajezdnie posiadają ogromne hale postojowe, w których poza tramwajami stacjonują również autobusy. Dla potrzeb tego ostatniego środka transportu zlikwidowano nawet część postojowych torów tramwajowych.
Najstarszą zajezdnią tramwajową w mieście jest San Paolo, zlokalizowana w zachodniej części Turynu, na Corso Trapani przy Via Monginevro. Obiekt ten otwarto w 1928 roku. Ze względu na ciekawą konstrukcję żelbetową głównej hali i organizację torów postojowych, w chwili powstania budziła ona duże zainteresowanie zarówno wśród architektów, jak i przedstawicieli przedsiębiorstw komunikacyjnych z innych włoskich miast. W zajezdni zastosowano bowiem dwie wiązki torów, schodzące się do środka. Z góry wygląda to jak choinka. W związku z ograniczeniem sieci tramwajowej, obecnie tory postojowe zlokalizowane są tylko w południowej części hali. W zajezdni stacjonują głównie wagony serii 2800 i 5000, obsługujące linie 15 i 16. Obok zajezdni zlokalizowane są również warsztaty torowo-sieciowe.
Nieco młodsza zajezdnia nosi nazwę Nizza i położona jest w południowej części miasta, w niewielkiej odległości od Piazza Carducci. W tym miejscu początkowo swoją zajezdnię miała prywatna belgijska firma, która do 1922 roku prowadziła konkurencyjne przewozy tramwajowe w stosunku do miejskiej sieci. Była to mała zajezdnia, którą po raz pierwszy rozbudowano w latach trzydziestych ubiegłego wieku. W czasie II wojny światowej obiekt doznał poważnych zniszczeń. Mimo to został odbudowany i następnie rozbudowywany. Obecnie, oprócz wielu autobusów, garażują tu tramwaje wszystkich trzech serii: 2800, 5000, a nawet niektóre z serii 6000. Zajezdnia obsługiwała głównie linię 18 przebiegającą w jej pobliżu. Po zawieszeniu linii 18 w związku z rozbudową metra, obok zajezdni nie przebiega obecnie żadna linia tramwajowa. Istniejące torowisko pełni jedynie rolę techniczną, zapewniając dojazd do obiektu. Z tego względu w samej zajezdni stacjonuje stosunkowo niewiele tramwajów, za to dominują autobusy.
Zajezdnia Tortona została zbudowana po II wojnie światowej we wschodniej części miasta, na obszarze przylegającym do dawnej zajezdni, która w trakcie działań wojennych została poważnie uszkodzona. Początkowo planowano zbudować nową zajezdnię w niewielkiej odległości, między Corso Tortona, Via Manin i Via Ricasoli. Zajezdnia Tortona specjalizuje się w naprawie i rekonstrukcji wagonów tramwajowych, co sprawia, że ma ona strategiczne znaczenie dla tramwajów miejskich w Turynie. Oprócz tego, służy również do garażowania pojazdów, szczególnie dla linii 9, 13, 16 i 15.
Zajezdnia Venaria jest najmłodszą i jednocześnie największą w Turynie. Powstała w północnej części miasta pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, w pobliżu granicy z sąsiadującą gminą Venaria Reale. Do 1997 roku swoją trasę kończyła tu linia numer 12. Obecnie ponad kilometrowy odcinek torów do pętli linii 9 jest wykorzystywany tylko jako techniczny i nie dociera tu żadna linia tramwajowa. W zajezdni Venaria garażują głównie wagony serii 5000 i 6000, które obsługują linie 3, 4 i 10. Warto zaznaczyć, że zajezdnia ta jako jedyna posiada częściowo odkryte tory postojowe.
Turyńskie tramwaje w centrum miasta poruszają się często po bardzo wąskich uliczkach. Do nierzadkich widoków należy więc przejazd przez bramy pomiędzy budynkami. Można również zobaczyć specyficzne łuki torowe. Ze względu na konieczność zachowania minimalnego promienia skrętu, na przykład przy skręcie w prawo, tor najpierw odchodzi na lewo i dopiero wówczas zaczyna skręcać w prawo.
W mieście funkcjonuje też kilka innych ciekawych rozwiązań. Wśród nich jest fragment linii tramwajowej numer 4. Na południowym odcinku trasy, torowisko poprowadzone zostało w wąskim pasie zieleni pomiędzy jezdniami ruchliwej Corso Unione Sovietica. Z tego powodu zabrakło miejsca na tradycyjne przystanki po prawej stronie. Zdecydowano się więc na perony wyspowe. Dwukierunkowe tramwaje nie miałyby z ich obsługą żadnych problemów. Po Turynie kursują też wagony jednokierunkowe, które mają drzwi tylko po prawej stronie. Również i na to znaleziono rozwiązanie. W pobliżu dworca Porta Nuova tramwaje zamieniają się torami. Od tego miejsca poruszają się w ruchu lewostronnym. Dzięki temu nie ma problemu z obsługą wyspowych peronów przez wszystkie typy pojazdów. Linię 4 obsługują głównie dwukierunkowe wagony serii 6000. Na części brygad pojawiają się także jednokierunkowe wozy z serii 6000 - 6005. Gdyby nie to, zmiana kierunku jazdy nie byłaby konieczna.
W północno-zachodniej części miasta położony jest Allianz Stadium, czyli stadion piłkarski klubu Juventusu Turyn. Mieści on nieco ponad 40 tysięcy widzów. Aby dowieźć ich na miejsce, przygotowano rozbudowaną infrastrukturę torową. Pod samym obiektem funkcjonuje wielotorowa pętla tramwajowa. Nieco wcześniej przygotowano dodatkowe tory odstawcze, na których mogą oczekiwać pociągi tramwajowe na pomeczowy szczyt przewozowy. Ciekawostkę stanowi fakt, że cała ta infrastruktura wykorzystywana jest tylko w dni meczowe. W pozostałe dni nie dociera tu żadna regularna linia tramwajowa.
Warto do Turynu przyjechać w dzień wolny. Wówczas na ulice miasta wyjeżdża linia tramwajowa numer 7, która obsługiwana jest przez historyczne wagony pochodzące z lat trzydziestych, czterdziestych i pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Trasa linii rozpoczyna się na Piazza Castello i prowadzi wokół ścisłego centrum, w tym pod dworzec kolejowy Porta Nuova. Linia kursuje w soboty i w dni świąteczne w godzinach od 9:30 do 19:30 z częstotliwością co godzinę, natomiast w świąteczne popołudnia co 30 minut. W tramwajach linii 7 obowiązuje taryfa, jak w pozostałych środkach transportu w Turynie.
W Turynie funkcjonuje jeszcze jeden szynowy środek transportu. W północno-wschodniej części miasta istnieje kolej zębata o długości 3,1 kilometra, kursująca pomiędzy dzielnicą Borgata Rosa-Sassi i wzgórzem Superga, na szczycie którego znajduje się Basilica di Superga. Wagoniki poruszają się po torach o prześwicie 1445 mm. Dolna stacja znajduje się na poziomie 225 metrów nad poziomem morza, natomiast górna na poziomie 450 metrów nad poziomem morza. Kolejka pokonuje więc 419 metrów różnicy wysokości przy średnim nachyleniu 13,5%. Z górnej stacji rozciąga się widok na cały Turyn na tle alpejskiej panoramy.
Kolejka uruchomiona została w 1884 roku. W trakcie I wojny światowej tymczasowo wstrzymano jej funkcjonowanie ze względu na spadek liczby pasażerów. W latach trzydziestych ubiegłego wieku przebudowano napęd z systemu zębatego Agudio na bardzie standardowy Strub. Kolejna przerwa w ruchu miała miejsce na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Wówczas przeprowadzono remont infrastruktury. Obecnie, kolejka traktowana jest jako linia tramwajowa i oznaczona numerem 79. Na swojej trasie posiada cztery przystanki i dwie stacje końcowe, a także trzy mosty i dwa tunele. Pociągi poruszają się z prędkością 14 km/h, a pokonanie całej trasy zajmuje około 16 minut. Kolej zasilana jest napięciem 600 V z trzeciej szyny.
PSMKMS & Impuls
