Tramwaje na świecie
Ukraina - Lwów
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: sobota, 07, grudzień 2019 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 6681
Lwów jest niewątpliwie najbardziej polskim miastem na Ukrainie. Praktycznie na każdym kroku możemy napotkać tu na ślady polskiej obecności w postaci pomników, napisów na kamienicach, nazw ulic czy nazwisk osób pochowanych na Cmentarzu Łyczakowskim. Lwów jest również najbardziej europejskim miastem na Ukrainie. W ostatnich latach zaczyna wyglądać coraz lepiej.
Lwów uznawany jest za jedno z najpiękniejszych miast Europy Środkowo-Wschodniej. Niestety, dość burzliwa historia, a w szczególności pół wieku komunizmu po II wojnie światowej sprawiło, że miasto to na przełomie wieków było szalenie zaniedbane. Mimo to, Lwów zachował swój urok, a pozytywne zmiany nabrały tempa szczególnie w drugiej dekadzie dwudziestego pierwszego wieku.
Pierwsze plany powstania we Lwowie linii tramwaju konnego pojawiły się już w 1870 roku. Do budowy i uruchomienia trasy doszło jednak dopiero w 1880 roku. Już na początku zadecydowano, że wagony poruszać się będą po torach o prześwicie 1000 mm ze względu na wąskie ulice w centrum miasta. Taki rozstaw torowiska pozostał we Lwowie do dnia dzisiejszego.
Kilka lat po uruchomieniu tramwaju konnego podjęto decyzję o powstaniu pierwszej linii tramwaju elektrycznego, który ruszył w 1894 roku. W kolejnych latach sieć miejskich torowisk powoli się powiększała. W 1908 roku rozpoczęto elektryfikację tras tramwaju konnego. Pod koniec tego samego roku Lwów ostatecznie pożegnał się z tym środkiem transportu. W 1919 roku miasto weszło w skład odrodzonej Rzeczypospolitej. Wtedy to rozpoczęto pierwsze remonty wagonów tramwajowych, dokonano zmiany ruchu ulicznego na prawostronny, a także przeprowadzono reformę oznakowania linii tramwajowych. Stare symbole literowe zamienione zostały na cyfry. Do wybuchu drugiej wojny światowej sieć systematycznie się rozwijała.
Działania wojenne tylko na kilka tygodni spowodowały zawieszenie ruchu. Mimo okupacji radzieckiej, jeszcze w 1939 roku udało się otworzyć kolejne odcinki torowisk. W 1941 roku miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. Tramwaje funkcjonowały bez zmian, chociaż pogorszył się standard podróży ze względu na wydzielenie w wagonach przedziałów tylko dla Niemców. W 1944 roku miasto ponownie przeszło do rąk radzieckich, co niestety bardzo negatywnie wpłynęło na sieć tramwajową. Pierwszą linię udało się uruchomić dopiero w 1945 roku, a na drodze do odbudowy całej sieci stanął brak wykwalifikowanej kadry. Dotychczas bowiem zdecydowaną większość tramwajarzy stanowili Polacy, których jednak ewakuowano na tak zwane "ziemie odzyskane". Sytuacja powróciła do normy dopiero w 1948 roku. Do końca lat czterdziestych przywrócono do ruchu wszystkie przedwojenne trasy, równocześnie uruchamiając nowe odcinki.
Na początku lat pięćdziesiątych we Lwowie pojawiła się koncepcja zamiany sieci tramwajowej na trolejbusy. Trend ten przybył z głębi Związku Radzieckiego. Następne lata przyniosły więc likwidację kolejnych tras tramwajowych, w miejsce których uruchamiane były linie trolejbusowe. Także nowe osiedla czy zakłady pracy obsługiwane były już wyłącznie przez trolejbusy. Kolejne likwidacje coraz częściej rodziły pytanie o los lwowskich tramwajów. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych w końcu jednak udało się zahamować te niekorzystne tendencje. Związek Radziecki słynął z popadania ze skrajności w skrajność. W 1978 roku powstał projekt budowy w mieście linii szybkiego tramwaju, który przez centrum miałby przebiegać w tunelu. Pierwsze próby kopania szybów do budowy tuneli zakończyły się osiadaniem gruntu i groźbą zawalenia się sąsiadujących z wykopem kamienic. W rezultacie projektu tego nigdy nie zrealizowano.
W zamian, w 1987 roku po 34 latach przerwy w mieście oddano do eksploatacji nowy fragment sieci. Lata dziewięćdziesiąte, jak wszędzie za "żelazną kurtyną", przyniosły stagnację, a później regres komunikacji miejskiej. Nie można było już liczyć na przydziały nowego taboru, a fundusze z roku na rok się zmniejszały. W rezultacie zaczęło brakować wszystkiego, a wyłączenia prądu w sieci trakcyjnej stały się coraz częstszym zjawiskiem.
W dwudziesty pierwszy wiek Lwów wszedł z działającym systemem sieci tramwajowej i trolejbusowej, który uzupełniały liczne marszrutki, czyli mikrobusy przewożące po kilkudziesięciu pasażerów. Lwowska sieć tramwajowa znajdowała się jednak w złym stanie technicznym, mimo że wciąż stanowiła kręgosłup komunikacyjny miasta, między innymi dzięki dużej częstotliwości kursowania. Długość sieci wynosiła 67 kilometrów, a po mieście poruszały się linie oznaczone numerami od 1 do 9, jeżdżące ze zmienną częstotliwością od 3 minut do nawet 40. We Lwowie eksploatowanych było około 170 wagonów. Tabor składał się wyłącznie z Tatr T4SU z lat 1972-1979 oraz przegubowych Tatr KT4SU dostarczonych w latach 1976-1988. Wagony te stacjonowały w dwóch zajezdniach. W latach 2007-2008 udało się zakupić 22 używane wagony KT4D z Erfurtu i Gery. Pojazdy te kursowały po Lwowie w barwach niemieckich przewoźników.
Swoistą ciekawostkę lwowskiej sieci tramwajowej stanowi automatyczny system kontroli przejazdu tramwajów Wszystkie lwowskie wagony posiadały na swoich dachach zamontowane specjalne stalowe ramki, będące czymś w rodzaju indywidualnego kodu kreskowego. Na całej sieci rozmieszczone zostały zestawy fotokomórek, których zadaniem ma być sczytywanie tych kodów. Wdrażanie tego systemu rozpoczęto jeszcze w latach 70-80-tych ubiegłego wieku. Lwów był pierwszym miastem w dawnym Związku Radzieckim, w którym postanowiono przetestować to rozwiązanie. System jest kompletny, ale występują rozbieżności dotyczące jego uruchomienia i stosowania.
We Lwowie na kilku ulicach zachował się charakterystyczny układ budowy torowisk tramwajowych, pochodzący z czasów Monarchii Austro-Węgierskiej. Wówczas tory lokalizowane były na skraju jezdni, przy samym krawężniku. Dzięki temu, obecnie lwowscy kierowcy bardzo często parkują swoje pojazdy na środku jezdni, pomiędzy torami po których kursują tramwaje. Powyższe rozwiązanie poza Lwowem można zobaczyć również w Wiedniu czy Zagrzebiu.
Poniżej zapraszam do oglądnięcia zdjęć lwowskiej komunikacji tramwajowej z pierwszej dekady dwudziestego pierwszego wieku.
W drugiej dekadzie dwudziestego pierwszego wieku system lwowskiej komunikacji miejskiej w końcu doczekał się lepszych czasów. Jednym z impulsów do zmian i modernizacji sieci był turniej Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej EURO 2012. Lwów został bowiem jednym z miast-gospodarzy, w którym odbywały się turniejowe mecze. Dzięki temu, po latach przerwy w końcu ruszyły inwestycje w infrastrukturę komunikacyjną.
Jeszcze pod koniec pierwszej dekady dokonano gruntownego remontu torowiska tramwajowego przebiegającego przez rynek. Dzięki temu Lwów pozostał jednym z niewielu miast, w którym komunikacja tramwajowa porusza się po ścisłym centrum, nie omijając głównego placu miasta. Co więcej, tramwaje na lwowskim rynku są jedynym środkiem transportu zbiorowego, nie mającym żadnej innej konkurencji.
Poza modernizacją kolejnych fragmentów torowisk, poczyniono inwestycje w tabor. Z ulic Lwowa praktycznie zniknęły wagony Tatra T4SU. Zamiast nich, dominują wozy z rodziny Tatra KT4, których stan powoli poprawia się. Dodatkowo, w 2012 roku sprowadzono dwa wozy tego typu z Winnicy, natomiast w 2013 roku kolejne 5 z niemieckiego Erfurtu.
W mieście trwają również próby modernizacji posiadanego taboru. Jednym z nich jest wagon KT4SU numer 1088, który w 2017 roku gruntownie zmienił swój wygląd zewnętrzny, jak i wewnętrzny. W ramach przebudowy zainstalowano między innymi zupełnie nowe ściany czołowe oraz płaty drzwiowe. W wozie pojawił się również nowy system informacji pasażerskiej.
W 2018 roku Lwów zakupił 30 używanych wagonów Tara KT4D, wyprodukowanych w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku i eksploatowanych dotychczas w Berlinie. Wagony były w bardzo dobrym stanie technicznym i po wymianie wózków na wąskotorowe, wyruszyły na ulice Lwowa. Tramwaje początkowo pozostawiono w oryginalnych berlińskich barwach. Pojazdy te zastąpiły najbardziej wyeksploatowane Tatry KT4SU. Berlińskie Tatry stopniowo przemalowywane są w nowe barwy lwowskich tramwajów, w których dominuje kolor żółty na całym pudle pojazdu.
W drugiej dekadzie dwudziestego pierwszego wieku we Lwowie pojawiły się w końcu nowe, niskopodłogowe wagony tramwajowe, produkowane przez lwowskie zakłady Ełektrotrans, w skład którego wchodzi firmyaPAT Koncern-Ełektron. Pierwszy z nich, Ełektron T4L64 zaprezentowany został w 2013 roku. Jest to pojazdy pięcioczłonowy, w pełni niskopodłogowy i mierzy 30 metrów długości. Obecnie kursuje na linii 1.
Ełektron T4L64 okazał się być zbyt długi jak na potrzeby lwowskiej komunikacji tramwajowej. Z tego powodu, w 2014 roku w mieście pojawił się pierwszy trójczłonowy wagon Ełektron T3L44, mający 19,5 metra długości. W 2016 roku zakupiono dalsze 7 wozów tego typu. Tramwaje te pomimo montażu we Lwowie sprawiają bardzo dobre wrażenie, zarówno wizualne, jak i pod względem komfortu jazdy. Uwagę zwraca przestronne wnętrze z dużą ilością miejsc siedzących. Są to pojazdy całkowicie niskopodłogowe. W środku nie mają więc żadnych stopni. Wozy te cechują się również charakterystycznym wyglądem, w szczególności tylnej ściany czołowej, która przypomina tył autobusu. Obecnie, wozy te kursują przede wszystkim na trasie linii numer 8.
Lwów posiada dwie czynne zajezdnie tramwajowe. Pierwsza z nich znajduje się na ulicy Gródeckiej w pobliżu Dworca Głównego. Jako jedyna, poza garażowaniem tramwajów, prowadzi również ich serwis. Na terenie zajezdni funkcjonuje duża hala oraz tory postojowe. Wszystkie one są nieprzelotowe, stąd wagony tramwajowe wjeżdżając na teren zajezdni muszą wycofywać.
Druga zajezdnia znajduje się na ulicy Przemysłowej. Znajdują się tu tory postojowe, a także tory odstawcze dla zbędnego i wycofanego z eksploatacji taboru. Tramwaje używane w ruchu liniowym są tu odstawiane w okresie międzyszczytowym i w nocy.
Trzecia zajezdnia zlokalizowana jest przy skrzyżowaniu ulic Witowskiego i Sacharowa. Obiekt ten jest zabytkiem architektury technicznej i nie jest wykorzystywany w normalnej eksploatacji. W tym miejscu znajdowała się pierwsza zajezdnia przeznaczona dla tramwajów elektrycznych. Później funkcjonował tu zakład naprawczy taboru. W 1994 roku hale zajezdni przekazano Lwowskiemu Muzeum Historycznemu. W sierpniu 2006 roku otwarto tu muzeum techniki. Z początkiem 2008 roku prezes przedsiębiorstwa komunikacyjnego poinformował o znacznych problemach w funkcjonowaniu muzeum z powodu złego stanu technicznego budynku.
Po II wojnie światowej praktycznie nie inwestowano w rozwój sieci tramwajowej. Wszystkie nowe osiedla powstające w mieście obsługiwane były przez trolejbusy lub autobusy. W latach osiemdziesiątych udało się zrealizować linię tramwajową na ulicę Księżnej Olgi, do dużych osiedli mieszkaniowych w rejonie Frankowskim. Pojawiły się również plany budowy trasy tramwajowej na Sychów. Osiedle to przeżywało wówczas okres intensywnego rozwoju. Niestety, w tamtym czasie nie udało się rozpocząć żadnych prac.
Do pomysłu powrócono już w obecnym stuleciu. W 2008 roku ruszyły pierwsze roboty, jednak w ich wyniku powstał liczący tylko około 180 metrów długości fragment torowiska w ulicy Wasyla Stusa, tuż za pętlą przy ulicy Muszaka. Odcinek ten nie był w żaden sposób połączony z istniejącą siecią tramwajową.
Tramwaje na Sychów dotarły w końcu w 2016 roku. Ostatecznie budowa rozpoczęła się w 2014 roku, a cała trasa oddawana była do użytku w dwóch etapach. W dniu 17 listopada 2016 roku uruchomiono pierwszy odcinek do pętli przy ulicy Sychowskiej. Budowę reszty trasy udało się ukończyć dopiero po likwidacji targowiska "Santa Barbara", które funkcjonowało w miejscu planowanej pętli na końcu prospektu Czerwonej Kaliny. Tramwaje dotarły do niej ostatecznie w dniu 15 kwietnia 2017 roku, tym samym obejmując swym zasięgiem całe osiedle na Sychowie. Do nowej końcówki skierowano tramwaje linii 2 i 8. Pierwsza z nich obsługiwana jest przez wozy KT4, natomiast druga przez nowe wagony Ełektron. Nowa trasa posiada w całości wydzielone torowisko, chociaż przecięcia z ruchem samochodowym i pieszymi odbywają się w jednym poziomie. Liczy aż 5,5 kilometra długości, na których zlokalizowano 9 przystanków.
Ścisłe centrum Lwowa składa się z wąskich uliczek, prowadzących wprost na rynek. W obszarze tym wprowadzono duże ograniczenia w ruchu pojazdów. Obostrzenia te nie dotyczą komunikacji tramwajowej. Aby w sposób skuteczny wyegzekwować zakaz wjazdu do ścisłego centrum, większość ulic została zablokowana czy to przez słupki, czy też przez donice z kwiatami. W punktach wjazdowych postawiono natomiast wysuwane słupki, które chowają się w przypadku zgłoszenia się uprzywilejowanego pojazdu. W ten sposób na rynek wpuszczane są również tramwaje.
W centrum Lwowa można również zobaczyć replikę historycznego tramwaju. Pojazd postawiony został w 2008 roku na placu Halickim i pełnił wówczas funkcję pubu. Od 2014 roku stoi natomiast na ulicy Podwalnej, w rejonie placu Muzealnego. Obecnie znajduje się w nim Centrum Informacji Turystycznej. Wagon posiada oryginalny wózek pochodzący z 1913 roku z tramwaju typu SN1, produkowanego w zakładach w Sanoku. Niestety, nadwozie to już wolna interpretacja rekonstruktorów. Widać wyraźnie zaburzenie proporcji, w tym brak skosów pudła w czołowych częściach tramwaju. Pojazd przypomina jednak o historii komunikacji tramwajowej w mieście. Na jego burtach znalazła się informacja na ten temat.
W niektórych miejscach Lwowa można odnaleźć ślady dawnych linii tramwajowych. Jedna z nich znajduje się na ulicy Iwana Franki, w pobliżu Parku Stryjskiego.
Skalę przedwojennej sieci tramwajowej można też zobaczyć na dawnych mapach i planach miasta. Są one dostępne w Internecie, ale można je zobaczyć również na żywo, nocując w hotelu Plazma, zlokalizowanym przy Prospekcie Swobody 5. Chociaż budynek z zewnątrz nie zachęca do wejścia, jego wnętrze zdecydowanie zaskakuje na plus. Wśród wielu pamiątek umieszczonych w hotelowych korytarzach, można zobaczyć historyczne zdjęcia, plany i mapy przedwojennego Lwowa.
Lwów jest dziś najbardziej europejskim miastem na Ukrainie. Powoli odzyskuje swój blask, a dzięki uruchomieniu połączeń kolejowych z Przemyśla, można tu w końcu dotrzeć w sposób tani i komfortowy. W związku z tym zachęcam do podróży za naszą wschodnią granicę.
