Tramwaje w Europie
Portugalia - Porto
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: czwartek, 09, maj 2024 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 3188
Porto położone jest w północnej części Portugalii. Mieszka tu nieco ponad 200 tysięcy osób, natomiast cała aglomeracja liczy około 1,5 miliona mieszkańców. Głównym środkiem transportu jest tu metro, będące tak naprawdę systemem szybkiego tramwaju. Na wąskich i stromych uliczkach centrum wciąż można przejechać się jednak liczącymi sto lat wagonami tramwajowymi.
Drugie co do wielkości miasto Portugalii znajduje się w cieniu stolicy kraju - Lizbony. Niewątpliwie warto tu jednak przyjechać chociażby z uwagi na bardzo urokliwe położenie Porto u ujścia rzeki Duero do Oceanu Atlantyckiego. Wypełnione szczelnie przez kamienice strome brzegi doliny, połączone są imponującymi mostami. Wśród nich najbardziej znany jest most Ludwika I, po którym poruszają się pociągi metra.
Pierwsze tramwaje wyjechały na ulice Porto w dniu 15 maja 1872 roku. Był to pierwszy taki środek transportu w Portugalii. Poruszały się w zasadzie po trasie dzisiejszej linii numer 1 z Infante do Foz (Castelo). Wagoniki ciągnięte były przez muły. Linia ta obsługiwana była przez spółkę Companhia Carril Americano do Porto á Foz e Matosinhos, która w kolejnych latach uruchamiała dalsze połączenia. W dniu 14 sierpnia 1874 roku otwarta została trasa Praça Carlos Alberto - Foz (Cadouços), którą obsługiwała spółka Companhia Carris de Ferro do Porto. Obie firmy rozwijały swoje sieci, a w dniu 18 stycznia 1893 roku doszło do ich połączenia. Powstała wówczas Companhia Carris de Ferro do Porto (CCFP).
W 1878 roku trasę Boavista - Foz zaczęły obsługiwać pierwsze tramwaje parowe. W dniu 12 września 1895 roku na ulicę Porto wyjechały natomiast tramwaje elektryczne. Początkowo kursowały one na trasie Carmo - Arrábida, jednak już w 1904 roku udało się zakończyć elektryfikację całej sieci. W 1912 roku wprowadzona została numeracja poszczególnych tras, natomiast w 1914 roku zakończono eksploatację w mieście tramwajów parowych.
Sieć tramwajowa w Porto do końca lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku stanowiła podstawowy system transportu w mieście. Od dnia 1 lipca 1946 roku firma tramwajowa przejęta została przez władze miasta. Przedsiębiorstwo otrzymało wówczas nazwę Serviço de Transportes Colectivos do Porto (STCP), która jest używana do dnia dzisiejszego. W 1948 roku sieć tramwajowa składała się z 82 kilometrów tras, które obsługiwało 191 wagonów tramwajowych.
Niestety, w dniu 1 stycznia 1959 roku rozpoczęto pierwsze ograniczania długości sieci tramwajowej. W miejsce likwidowanej trasy uruchomiono linię trolejbusową. Od 31 grudnia 1966 roku podjęto decyzję o wycofaniu z ruchu wagonów doczepnych. Od tego czasu po ulicach Porto poruszają się tylko wagony silnikowe. Sieć tramwajowa przez kolejne dekady systematycznie się kurczyła. Transport szynowy zastępowany był nie tylko przez trolejbusy, ale przede wszystkim przez autobusy.
W czerwcu 1996 roku w Porto funkcjonowała zaledwie jedna linia tramwajowa numer 18, która obsługiwana była przez 3 wagony z częstotliwością co 35 minut. W mieście zachowanych było 14 kilometrów torowisk, do obsługi których posiadano 16 wagonów tramwajowych. Z czasem udało się przywrócić funkcjonowanie kolejnych połączeń, dzięki czemu po ulicach Porto kursowały trzy linie tramwajowe. Wszystkie obsługiwane są przez tabor historyczny, a długość tras wynosi około 9 kilometrów. Są to następujące linie: 1 Infante - Passeio Alegre, 18 Massarelos - Carmo i 22 Batalha - Carmo - Batalha.
Trasa linii 1 biegnie wzdłuż północnego brzegu rzeki Duero. Rozpoczyna się blisko centrum Porto, natomiast druga końcówka zlokalizowana jest w pobliżu wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Przejazd z Infante do Passeio Alegre zajmuje około 30 minut. Linia kursuje z częstotliwością co 20 minut i obsługiwana jest przez trzy brygady.
W połowie trasy linii 1 znajduje się zajezdnia tramwajowa Massarelos. Tu swoją trasę rozpoczyna linia 18, która pnie się stromymi uliczkami do położonego na szczycie wzgórza zabytkowego centrum miasta. Początkowy odcinek trasy, liczący około 500 metrów długości, jest dwutorowy. Jest to jedyny taki odcinek w mieście. Cała reszta sieci jest bowiem jednotorowa. Linia 18 dociera do węzła Carmo. Osiemnastkę obsługuje tylko jedna brygada, która kursuje z częstotliwością co 30 minut. Podróż tą linią trwa około 10-12 minut.
Do węzła Carmo z drugiej strony dociera linia tramwajowa numer 22, która kursuje stąd do wschodniej części starego miasta. Jej trasa tworzy w zasadzie dużą pętlę uliczną, zakończoną końcówką Batalha, skąd zjeżdża terenowa kolejka linowa pod most Ludwika I. Podobnie jak 18, linia 22 obsługiwana jest tylko przez jeden wagon jeżdżący z częstotliwością co 30 minut.
Linie 18 i 22 teoretycznie mają zapewnioną przesiadkę drzwi-drzwi na węźle Carmo. Niestety, w przypadku opóźnienia jednego z tramwajów, drugi nie czeka na niego, a opóźnienia zdarzają się często, przede wszystkim z powodu źle zaparkowanych samochodów blokujących torowisko. Cała sieć ma wybitnie charakter turystyczny. Bilet jednorazowy kosztuje aż 3 Euro, dwuprzejazdowy 5 Euro, stad najbardziej opłaca się zakup biletu dwudniowego, którego koszt wynosi 10 Euro. Bilet ten uprawnia również do zniżki o 50% przy zakupie biletów do Muzeum Tramwajów. Mimo to warto przejechać się historycznymi tramwajami w Porto. Są one znacznie mniej oblegane niż te w Lizbonie. Dzięki temu komfort przejazdu jest znacznie lepszy. Oprócz linii 1, 18 i 22 po Porto kursuje także linia turystyczna.
Trasy wszystkich linii muszą być obsługiwane przez tabor dwukierunkowy z uwagi na brak pętli nawrotnych z wyjątkiem węzła Carmo, gdzie linie 18 i 22 zawracają na układzie ulicznym. Prowadzący tramwaje na końcówkach mają dużo pracy. Poza ręczną zmianą tablic kierunkowych muszą dokonać zamiany pałąka, a także odwrócić wszystkie fotele pasażerskie. Sprzedają również bilety na przejazd. Warto podkreślić, że o ile trasa linii 1 jest właściwie płaska, to tramwaje linii 18 i 22 pokonują duże różnice wysokości, zbliżone do tych w Lizbonie. W odróżnieniu od stolicy, po Porto kursują jednak tramwaje normalnotorowe.
W listopadzie 2021 roku zawieszono funkcjonowanie linii 22 w związku z budową różowej linii metra, która miała połączy São Bento i Casa da Música. Chociaż nową linię zaplanowano pod powierzchnią gruntu, konieczne było wykonanie podziemnych przystanków, kolidujących z przebiegiem linii 22. W kilku miejscach trwały głębokie wykopy, skutkujące czasowym przecięciem torowiska tramwajowego. Z tego względu zamknięto między innymi węzeł Carmo a linię 18 wydłużono do przystanku Clerigos. W 2024 roku, po trzech latach prac, planowano przywrócenie funkcjonowania linii 22.
Jedyna czynna zajezdnia tramwajowa w Porto nosi nazwę Massarelos i zlokalizowana jest tuż nad brzegiem rzeki Duero, w połowie trasy linii 1. Wraz z likwidacją sieci, zamknięte zostały dwie pozostałe zajezdnie Arrábida i Boavista. Początki zajezdni Massarelos sięgają 1915 roku, gdy otwarto tu elektrownię zasilającą sieć tramwajową. Obok niej wybudowano małą halę zajezdni, która była wykorzystywana przez tramwaje towarowe, dostarczające węgiel do elektrowni. Elektrownię zlikwidowano w 1957 roku. Od 1991 roku rozpoczęto adaptację części budynków na potrzeby Muzeum Tramwajów, które uruchomiono w 1992 roku. Od zamknięcia zajezdni Boavista w 1988 roku, w Massarelos stacjonuje cały liniowy tabor, na potrzeby którego wybudowano dwie wiaty. W głównym budynku znajduje się natomiast Muzeum Tramwajów, które niewątpliwie jest miejscem godnym polecenia. Historyczne tramwaje są tu bardzo ładnie wyeksponowane. Mała liczba zwiedzających pozwala na spokojne obejrzenie wszystkich eksponatów oraz wykonanie ich zdjęć.
Historyczne tramwaje nie są jedynym szynowym środkiem transportu w Porto. Na początku obecnego wieku w mieście uruchomiono bowiem system określany mianem metra. Tak na prawdę jest to sieć szybkiego tramwaju, który w centrum Porto porusza się tunelami. Poza śródmieściem szynowe pojazdy jeżdżą po powierzchni, a na pewnych odcinkach poruszają się nawet w ruchu ulicznym. Za miastem natomiast mają charakter kolei podmiejskiej. Nowe torowiska częściowo poprowadzone zostały w śladzie dawnej kolei wąskotorowej, która funkcjonowała od 1875 roku.
Spółka Metro do Porto S.A. utworzona została w 1993 roku w celu budowy i eksploatacji nowego systemu szynowego. Jej udziałowcami jest portugalski skarb państwa, Obszar Metropolitarny Porto, przedsiębiorstwo komunikacyjne STCP, państwowe koleje CP, a także siedem gmin, przez teren których przebiega sieć. Jako pierwsza, w 2002 roku otwarta została linia A na trasie Senhor de Matosinhos - Trindade. Pozostałe linie uruchamiano w kolejnych latach. Jako ostatnia powstała linia F w 2011 roku. Obecnie w ramach systemu funkcjonuje sześć linii oznaczonych literami od A do F. Długość sieci wynosi 67 kilometrów, natomiast liczba przystanków 81. Pięć linii w centrum Porto przebiega po tej samej trasie pomiędzy stacjami Campanhã i Senhora da Hora. Tylko linia D poprowadzona jest prostopadle, przecinając pozostałe linie na stacji Trindade. Sieć metra nie jest ukończona. Cały czas istnieją plany wydłużenia niektórych linii oraz stworzenia zupełnie nowych połączeń.
System metra obsługiwany jest przez dwa rodzaje pojazdów. Pierwszy z nich to siedmioczłonowe wagony Bombardier Flexity Outlook Eurotram, mające charakter typowych miejskich, niskopodłogowych wagonów. Zakupiono ich 72 sztuki. Od 2008 roku eksploatowanych jest również 30 wozów Bombardier Flexity Swift, które bardziej zbliżone są pojazdów kolei podmiejskich. Posiadają one trzy długie człony, więcej miejsc siedzących, a także mogą osiągać prędkość do 100 km/h. Używane są na liniach B i C, które wyjeżdżają najdalej poza centrum Porto. Oba typy wagonów kursują zarówno solo, jak i w składach oraz są w dwukierunkowe. W sumie na sieci eksploatowane są 102 pojazdy.
Szczególnie warto wybrać się na przejażdżkę linią D po zabytkowym moście Ludwika I, nad doliną rzeki Duero. Linia E zapewnia natomiast bezpośredni dojazd z portu lotniczego do centrum Porto.
W grudniu 2022 roku w Porto pojawiły się kolejne nowe wagony metra, oznaczone typem CT (skrót od CRRC Tram). Zostały one wyprodukowane w Chinach przez CRRC Tagshan, jednego z największych na świecie producentów pojazdów szynowych. W sumie zamówiono 18 nowych wagonów, które miały zwiększyć flotę Metro do Porto ze 102 do 120 pojazdów.
Pierwsze z nowych wagonów rozpoczęły liniową eksploatację w maju 2023 roku. Skierowano je przede wszystkim do obsługi linii C. Wagony te mierzą 35 metrów długości i posiadają siedmioro podwójnych drzwi z każdej strony pojazdu. Mogą osiągnąć prędkość 80 km/h. Zabierają na pokład do 244 pasażerów, w tym 64 na miejscach siedzących. 18 nowych pojazdów kosztował 49,6 miliona euro.
W ramach systemu komunikacji miejskiej w Porto funkcjonuje jeszcze terenowa kolejka linowa Funicular dos Guindais, łącząca końcówkę linii 22 Batalha z brzegiem rzeki Duero. Dolna stacja znajduje się tuż obok mostu Ludwika I. Kolejka uruchomiona została w 1891 roku. Od tego czasu była wielokrotnie modernizowana i obecnie ma bardzo nowoczesny charakter.
Porto niewątpliwie jest godne odwiedzenia. Miasto jest tak samo ładne jak Lizbona, jednak życie tu biegnie wolniej i jest mniej turystów. Łatwiej również dostać się nad Ocean Atlantycki.
PSMKMS & Impuls
