Tramwaje w Europie
Czechy - Pilzno
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: wtorek, 27, styczeń 2026 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 3984
Pilzno jest czwartym co do wielkości miastem Czech, położonym w południowo-zachodniej części kraju. Słynie przede wszystkim z produkcji piwa Pilsner Urquell i zakładów Škoda Transportation, wytwarzających tabor kolejowy i tramwajowy. Główny środek transportu stanowi sieć tramwajowa, składająca się od lat z trzech linii, krzyżujących się w centrum miasta. Po mieście jeżdżą też trolejbusy i autobusy.
Najstarsze ślady osiedli ludzkich na terenie współczesnego Pilzna pochodzą jeszcze z okresu 5000 lat p.n.e. W X wieku, w położonej kilka kilometrów od dzisiejszego miasta miejscowości Stare Pilzno, istniał gród obronny, gdzie zachowała się romańska rotunda z XI - XII wieku. Obecne miasto, określane jako Nowe Pilzno, zostało założone na polecenie króla Wacława II około 1295 roku. Od początku miało być jednym z największych i najważniejszych czeskich miast, więc zostało rozplanowane z dużym rozmachem. Główny rynek, o wymiarach 139 × 193 metrów, jest jednym z największych w Europie, a szerokość ulic była większa niż w innych miastach z tego okresu. Pilzno w obrębie murów zajmowało największą powierzchnię po Pradze, a w znaczeniu wkrótce ustępowało już tylko stolicy i Kutnej Horze. Chociaż było najmłodszym miastem królewskim w zachodnich Czechach, szybko stało się centrum politycznym i gospodarczym regionu. Sprzyjała temu również dogodna lokalizacja, na szlaku handlowym z Pragi do Norymbergi i Regensburga. Rozwój miasta zahamowała dopiero wojna trzydziestoletnia oraz zarazy. Odbudowa poważnie zniszczonego Pilzna i przywrócenie liczby mieszkańców do wcześniejszego poziomu, trwały aż do końca XVIII wieku. Jednak już kolejny wiek przyniósł dalszy burzliwy rozwój, dzięki rozwinięciu przemysłu metalowego, w tym w szczególności działalności Emila Škoda, właściciela huty żelaza. Po 1890 roku została ona przekształcona w zakład zbrojeniowy, a później w samochodowy. Jednocześnie rozwijał się przemysł browarniczy. Jeszcze król Wacław II nadał 260 mieszczanom przywilej warzenia piwa. Na początku XVII wieku w mieście funkcjonowało 26 browarów. Ponieważ jakość produkcji nie zawsze była wysoka, w XIX wieku rada miejska przymusiła browarników do połączenia się. W efekcie w 1839 roku podjęto decyzję o utworzeniu browaru miejskiego, a 5 października 1842 roku bawarski piwowar Josef Groll jako pierwszy uwarzył partię piwa określanego obecnie mianem typu pilzneńskiego. W 1842 roku założono browar Pilsner Urquell – dzisiejszą wizytówkę Pilzna, które wówczas należało do Cesarstwa Austrii. W 1869 roku założono browar Gambrinus.
Współcześnie Pilzno jest czwartym co do wielkości miastem w Czechach. Mieszka tu ponad 160 tysięcy mieszkańców. Miasto jest nadal ważnym ośrodkiem przemysłowym. Znajduje się tu między innymi siedziba zakładów Škoda Holding, producenta pojazdów szynowych, lokomotyw, wagonów i tramwajów. W tutejszych browarach produkowane jest również sławne piwo Pilsner Urquell, uznawane za jedno z najlepszych na świecie. Turyści przyjeżdżają do Pilzna głównie po to, by zobaczyć stare miasto. Uwagę przyciągają zabytki wokół rynku, a także położona nieco na zachód synagoga, trzecia co do wielkości na świecie. Pilzno jest jednym z dwóch czeskich miast, przez rynek których przejeżdżają tramwaje. Drugim takim miastem jest Brno.
Pierwsze tramwaje wyjechały na ulice Pilzna w dniu 29 czerwca 1899 roku. Pojazdy, zasilane prądem elektrycznym, poruszały się po torach o rozstawie 1435 mm. Uruchomienie komunikacji tramwajowej wiązało się z dużym rozwojem zakładów przemysłowych, do których dowozić trzeba było pracowników. Jedna z tras, poprowadzona została między innymi przez rynek.
W latach 1910 - 1929 trwała sukcesywna rozbudowa sieci. Niektóre odcinki przebudowane zostały na dwutorowe. Pojawiły się również pojemniejsze wagony. Dopiero jednak po drugiej wojnie światowej, sieć pilzneńskich tramwajów została ostatecznie ukształtowana. W 1962 roku oddano do użytku linię na Světovar. W 1973 roku tramwaje dotarły na Skvrňany. Rozwój osiedli skutkował budową trasy tramwajowej do pętli Košutka w 1980 roku oraz do końcówki Bolevec w 1986 roku. Na tym niestety poprzestano i na długie lata nastał okres stagnacji. Dopiero w 2018 roku podjęto decyzję o przedłużeniu trasy z pętli Bory do Borskiego pola. Nowe torowisko do pętli Borský park – Univerzita zostało uruchomione w grudniu 2019 roku.
Od dziesięcioleci po mieście kursują trzy linie tramwajowe o numerach: 1, 2 i 4. Do 2000 roku funkcjonowały dodatkowo tramwaje numer 3 i 5, jednak ze względu na niską frekwencję, uległy likwidacji. Do 2030 roku planuje się ponowne uruchomienie linii 3, jako nowego połączenia do Vinecji. W mieście wciąż jeszcze eksploatowane są wagony typu T3, zarówno solo jak i w składach, ale wyłącznie po przeprowadzonej modernizacji z zabudowaną częścią niskopodłogową. Wszystkie nieco młodsze, trójczłonowe, dwukierunkowe wozy KT8D5 wyposażono w środkowy niskopodłogowy człon. W 2021 roku wycofano z eksploatacji niskopodłogowe pojazdy Škoda 03 T. Podstawową obsługę komunikacyjną zapewniają natomiast dwukierunkowe, w pełni niskopodłogowe wozy Škoda 40T. Flotę uzupełniają wagony Vario Pragoimex w różnych wersjach i częściowo niskopodłogowe. Niektóre z tych pojazdów zbudowano na bazie wozów T3, a pozostałe powstały jako zupełnie nowe wagony. W Pilźnie można spotkać także dwuczłonowe wozy Vario z udziałem niskiej podłogi oraz podobne, ale w całości niskopodłogowe EVO2. Od połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, pilzneńskie tramwaje jeżdżą w nowych, żółtobiałych barwach. Wcześniej, podobnie jak w innych miastach, dominował kolor kremowo-czerwony. Całość uzupełniają wagony historyczne. Wśród nich na największą uwagę zasługuje wóz Brožík/Zeman/Křižík numer 18 z 1899 roku, który jest najstarszym na świecie, czynnym tramwajem elektrycznym, poruszającym się wciąż o własnych siłach. Wśród innych historycznych wagonów warto wspomnieć o Tatrze T1 numer 122 z 1956 roku oraz Tatrze T2 numer 133 z 1958 roku. Wszystkie tramwaje stacjonują w zajezdni Slovany, w południowo-wschodniej części miasta.
Tatra T3 i pochodne
W Pilźnie, podobnie zresztą jak w każdym innym czeskim lub słowackim mieście, podstawę taboru przez dziesięciolecia stanowiły wagony Tatra T3, zarówno w wersji oryginalnej jak i zmodernizowane na wszelkie możliwe sposoby. Tatry T3 i T3SUCS dostarczane były do Pilzna w latach 1964 - 1987, z czego te pierwsze do 1976 roku, a drugie od 1982 roku, począwszy od numeru 208. Miasto otrzymało w sumie 127 wozów tego typu, które oznaczone zostały numerami z przedziału od 160 do 287. Dodatkowo, sześć wozów sprowadzono z Pragi, a cztery z Mostu. Większość najstarszych pojazdów w chwili obecnej już nie kursuje.
W połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczęto proces modernizacji wagonów Tatra T3. Początkowo skupiono się przede wszystkim na wymianie aparatury elektrycznej. Przy okazji starano się montować wyświetlacze czy przyciski do otwierania drzwi. W późniejszym okresie przeprowadzano także poważniejsze ingerencje w konstrukcję pudła, w tym zabudowę obniżonej podłogi pomiędzy wózkami.
Jako pierwsze, w latach 1995 - 1996 przebudowane zostały dwa składy: 239+240 i 274+275. Pojazdy te otrzymały sterowanie oparte na tranzystorach IGBT. Równocześnie zmieniono im oznaczenie na T3G. Drugi, ze składów T3G, w 2001 roku przeszedł kolejną modernizację. Tym razem skupiono się na poprawie wyglądu zewnętrznego pojazdu, systemie informacji pasażerskiej oraz wygodzie pasażerów. Unowocześnione po raz drugi wagony otrzymały oznaczanie T3GM.
W latach 1995 - 1999 dwadzieścia sześć Tatr T3 SUCS przebudowano na T3M. Tu również zastosowano wyposażenie elektryczne IGBT. Dodatkowo, w wagonach zamontowano wyświetlacze a także połówkowe pantografy. W pojazdach numer 246 i 247 zastosowano drzwi odskokowo-uchylne.
Kolejne wagony podczas modernizacji otrzymały oznaczanie T3P (T3RP) oraz aparaturę TV Progress. Pierwszy skład przebudowano w ten sposób w 2001 roku. W sumie zmodernizowanych zostało 28 pojazdów. Dalsze pojazdy przechodziły podobne remonty w ostrawskich zakładach DPO Inekon.
Zdecydowanie najbardziej zaawansowaną przebudowę przeszły wozy, które po remoncie oznaczono symbolem T3R.RLF. W pojazdach tych dokonano obniżenia podłogi pomiędzy pierwszym a drugim wózkiem. Przy okazji wymieniona została aparatura elektryczna. Pierwszy przebudowany tramwaj wszedł do eksploatacji w marcu 2008 roku. W kolejnych latach modernizowano dalsze pojazdy tego typu. Wagony te oznaczano z przodu specjalnymi piktogramami - symbolem wózka inwalidzkiego oraz uśmiechniętej twarzy. Takie oznakowanie miało uprzedzić pasażerów oczekujących na przystanku o zbliżającym się tramwaju niskopodłogowym.
W związku z wprowadzaniem do ruchu zmodernizowanych i zupełnie nowych, niskopodłogowych pojazdów, w 2025 roku w Pilźnie pozostało około dwudziestu wagonów Tatra T3, z czego wszystkie przeszły modernizację aparatury elektrycznej oraz posiadały obniżoną podłogę w środkowej części. Wagony te kursowały po mieście solo, jak i w składach, pełniąc już jednak wyłącznie rolę uzupełniającą.
Tatra KT8D5 i KT8D5-RN2P
W 1989 roku Pilzno otrzymało 12 sztuk wagonów Tatra KT8D5. Te liczące ponad 30 metrów dwukierunkowe, trójczłonowe pojazdy, wcześniej kursowały już po Pradze, Brnie i Ostrawie. Wagony dostarczone do Pilzna oznaczone zostały numerami z przedziału 288 - 299. W trakcie eksploatacji przechodziły one modernizację. Poza wymianą osprzętu elektrycznego, dokonano montażu nowego systemu informacji pasażerskiej. Z dachów pilzneńskich KT8 zniknęły więc charakterystyczne skrzynki z filmami pokazującymi numer linii. Jednocześnie, wszystkie pojazdy otrzymały nowe barwy. Do najpoważniejszej i najbardziej ingerującej w konstrukcję wozu modernizacji doszło jednak dopiero w 2006 roku. Wóz 297 skierowany został do remontu i przebudowy na sposób podobny do wypróbowanego już w innych miastach. Modernizacja polegała przede wszystkim na wymianie środkowego członu wysokopodłogowego na niskopodłogowy. Przebudowany tramwaj otrzymał symbol KT8D5-RN2P. W podobny sposób zmodernizowano wszystkie posiadane pojazdy tego typu.
Škoda 03T
Przez długie lata najnowocześniej tabor tramwajowy w Pilźnie reprezentowały wagony Škoda 03T, bardziej znane jako Astry. Pojazdy te mierzyły 20 metrów długości i składały się z trzech członów. Dwa zewnętrzne oparto na wózkach, a pomiędzy nimi zawieszono całkowicie niskopodłogowy, środkowy człon. Pierwsza Astra wyjechała na ulice Pilzna w 1997 roku. Co ciekawe, właśnie w tym mieście znajdują się zakłady Škoda, które produkują te tramwaje. Prototyp otrzymał numer 300. Kolejny wóz, numer 301, otrzymał już pilzneńskie, żółto-białe malowanie i rozpoczął pracę w 1998 roku. W 1999 roku na ulicach Pilzna odbyły się jazdy próbne składu dwóch Astr numer 300+301. W tym samym czasie w mieście pojawiły się dwie kolejne Škody numer 302 i 303. W 2000 roku ilostan niskopodłogowych tramwajów doszedł do numeru 310.
Pomimo młodego wieku, jak na tramwaje, w 2021 roku podjęto decyzję o zakończeniu ich eksploatacji w Pilźnie. Wagony te zostały sprzedane do różnych czeskich miast, w tym do Brna, Ostrawy na części, czy do Muzeum Transportu w Straszycach. Dwa wagony stały się częścią wystawy w strefie odpoczynku przy autostradzie D10 w pobliżu Bakova nad Jizerou, a jeden trafił do Ústí nad Labem. W Pilźnie w celach muzealnych zachowano wagon o numerze 301.
Tatra K3R-NT
W międzyczasie próbowano budowy tramwajów z obniżoną podłogę poprzez przebudowę dwóch wagonów Tatra T3 i ich połączenie nowym, niskopodłogowym członem. Tak powstały wozy Tatra K3R-NT. W wyniku przeprowadzonej modernizacji uzyskano trójczłonowy wagon, z częściowo obniżoną podłogą, mierzący ponad 28 metrów długości. Pierwszy taki tramwaj zmodernizowany został w 2005 roku. W ciągu roku wykonano przebudowy dalszych trzech składów. Nowe wozy otrzymały numery z przedziału od 311 do 314. W 2025 roku dwa pojazdy pozostawały jeszcze na stanie, jednak pełniły już tylko funkcję głębokiej rezerwy.
Vario LFR.S (ex T3) i Vario F Plus
Wagony te powstały częściowo poprzez modernizację dotychczasowych wozów Tatra T3 w przypadku Vario LFR.S, jak i budowę zupełnie nowych pojazdów w przypadku Vario F Plus. W obu przypadkach są to wagony z obniżoną podłogą w środkowej części. Konstrukcja ich pudła powstała na bazie wozów Tatra T3, które zostało wydłużono do 15 metrów. W 2025 roku na stanie było 26 wagonów Vario LFR.S, oznaczonych numerami z przedziału od 333 do 365 i 6 wagonów Vario F Plus, posiadających numery: 336 - 337, 354 - 355 i 367 - 368. Wszystkie wagony zostały wyprodukowane przez firmę Pragoimex w latach 2010 – 2014.
Vario LF2/2 IN i EVO2
W kolejnych latach zakupiono do Pilzna wagony dwuczłonowe. Najpierw w latach 2013 - 2014 wprowadzono 4 sztuki Vario LF2/2 IN, z częściowym udziałem niskiej podłogi w części środkowej każdego członu. Następnie w latach 2019 - 2021 pozyskano 16 tramwajów EVO2 w wersji niskopodłogowej. Oba rodzaje tramwajów posiadają zbliżony wygląd i długość. Vario LF2/2 IN są dwukierunkowe, natomiast EVO2 jednokierunkowe.
Škoda 40T
Najnowszymi tramwajami eksploatowanymi w Pilźnie są dwukierunkowe, trójczłonowe wagony Škody 40T. W latach 2021 - 2025 wprowadzono do ruchu 22 wozy tego typu, które wyprodukowane zostały w zlokalizowanych na miejscu zakładach koncernu Škoda. Zakupione pojazdy charakteryzują się konstrukcją bazującą na rodzinie wagonów Artic ForCity Smart, eksploatowanym w Helsinkach. Mierzą 29 metrów długości i posiadają pięcioro dwuskrzydłowych drzwi po obu stronach pojazdu. W Pilźnie otrzymały numery z przedziału od 385 do 406.
Historyczna Tatra T1 - 121
Pilzno może pochwalić się ładnie zachowanym wagonem historycznym Tatra T1 numer 121 z 1956 roku. Pojazd jest sprawny i okazjonalnie wyjeżdża na ulice miasta. Podczas naszego pobytu we wrześniu 2009 roku w Piźlnie, tramwaj ten przewoził po mieście gości weselnych. Po zakończeniu zlecenia, motorniczy zaprosił nas do wozu i zaproponował przejażdżkę historycznym tramwajem po Pilźnie. Oczywiście, nie mogliśmy odmówić. Tramwaj posiada specyficzne niebiesko-kremowe barwy. Przód wozu zdobi pięcioramienna gwiazda. W środku natomiast siedzenia umieszczone są tyłem do okien dokładnie tak jak w oryginalnych Tatra T1. Wewnątrz znajduje się również stanowisko dla konduktora.
Zajezdnia Slovany
Wszystkie wagony tramwajowe w Pilźnie stacjonują niezmiennie w jedynej czynnej zajezdni, położonej w południowej dzielnicy Slovany. Poza pojazdami liniowymi, stoją tu również wagony techniczne oraz zabytkowe.
PSMKMS & Impuls
