Tramwaje w Europie
Czechy - Brno
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: niedziela, 21, grudzień 2025 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 7135
Położone na Morawach Brno jest drugim co do wielkości miastem Republiki Czeskiej. Szkielet transportu publicznego stanowi tu sieć tramwajowa, która uzupełniana jest przez trolejbusy i autobusy. Chociaż nie wszystkie tramwaje są nowe i niskopodłogowe, tutejszy system transportu zbiorowego uchodzi za jeden z najlepszych w Czechach, w którym starano się dopracować każdy szczegół funkcjonowania.
Brno otrzymało prawa miejskie już w 1243 roku, jednak pierwsi osadnicy pojawili się w tym rejonie znacznie wcześniej. Miasto rozwijało się bardzo dynamicznie, a spora w tym zasługa jego korzystnego położenia na szlaku handlowym, wiodącym z portów bałtyckich nad Adriatyk. Dzięki fortyfikacjom i lokalizacji na wzgórzach, miasta nie udało się zdobyć zarówno Szwedom jak i Prusakom. Podbił je dopiero Napoleon w 1805 roku, w wyniku zwycięskiej bitwy pod Austerlitz, która rozegrała się w pobliżu miasta. Dzięki doprowadzeniu do Brna w 1839 roku linii kolejowej, możliwa była szybka i dość intensywna industrializacja miasta. Rozwój Brna zatrzymała dopiero II wojna światowa, podczas której miasto wielokrotnie było bombardowano. Po wojnie odbudowano historyczną zabudowę centrum, jednak do dziś uchodzi ona za cień tej przedwojennej. Stojąc na środku Námêstí Svobody aż trudno w to uwierzyć.
Współczesne Brno liczy ponad 400 tysięcy mieszkańców. Miasto jest bardzo rozległe, a jego położenie na wielu wzgórzach tylko dodaje mu uroku. Brno jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Znajdują się tu zakłady reprezentujące przemysł zbrojeniowy, wełniany czy poligraficzny. Miasto jest także ważnym ośrodkiem targów międzynarodowych, dużym węzłem drogowym i kolejowym. Swoje centralne siedziby mają tu najważniejsze instytucje wymiaru sprawiedliwości Republiki Czeskiej, w tym Sąd Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny czy Prokuratura Krajowa. Jest to również ważny ośrodek kultury oraz naukowy. Brno niezmiennie pozostaje ponadto historyczną stolicą Moraw.
Pierwsze tramwaje konne wyjechały na ulice Brna w 1869 roku. Było to trzecie, po Wiedniu i Budapeszcie miasto Cesarstwa Austro-Węgierskiego, w którym zdecydowano się wprowadzić ten środek transportu. Tramwaje, poza pasażerami, woziły również towary. Pojazdy od początku poruszały się po torach o rozstawie 1435 mm. Sieć rozwijała się do 1874 roku, gdy nastąpił upadek firmy zajmującej się obsługą tramwajów. W latach 1876 - 1880 przedsięwzięcie wznowiono, lecz niestety nie na długo.
W 1884 roku na ulice Brna wyjechał pierwszy tramwaj parowy. Pociągi złożone z parowozików prowadzących wagoniki na kilkanaście lat stały się integralną częścią krajobrazu miasta. Jednak już w 1900 roku parowe tramwaje wyparte zostały przez pojazdy elektryczne. Nad dotychczasowymi torami powieszono sieć trakcyjną i tym sposobem parowe lokomotywki przestały być potrzebne. Warto podkreślić, że jeden taki skład, złożony z parowozu, wagonów osobowych i towarowych, został zachowany do czasów współczesnych. Można go oglądać w Muzeum Techniki. Okazjonalnie wyjeżdża również na ulice Brna.
W 1900 roku uruchomiono w mieście tramwaj elektryczny. Jego sieć rozwijała się bardzo szybko, chociaż w okresie I wojny światowej tempo rozbudowy musiało spowolnić. Jednak po zakończeniu działań wojennych powrócono do rozbudowy sieci tramwajowej. W latach trzydziestych na ulice Brna wyjechały pierwsze autobusy.
Okres II wojny światowej spowodował w Brnie bardzo duże zniszczenia. Naprawa infrastruktury i taboru prowadzona była jeszcze przez wiele lat po zakończeniu działań wojennych. Aby ułatwić poruszanie się po mieście, w 1946 roku w Brnie uruchomiono komunikację przy pomocy łodzi po rzece Svratka. W 1949 roku na ulice miasta wyjechały ponadto pierwsze trolejbusy. Oba środki transportu, mimo odbudowy i rozwoju sieci tramwajowej, funkcjonują do dzisiaj.
Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte ubiegłego wieku to okres zakończenia odbudowy ze zniszczeń wojennych i rozpoczęcie modernizacji sieci komunikacyjnej Brna. W 1951 roku powstał Dopravní podnik města Brna, który do dzisiaj zajmuje się obsługą komunikacji miejskiej w Brnie. Do ruchu weszły też pierwsze, czteroosiowe wagony Tatra, produkowane na licencji amerykańskich pojazdów PCC. W 1967 roku w Brnie pojawiły się pierwsze przegubowe tramwaje z rodziny K.
Kolejne lata przyniosły dalsze inwestycje i rozwój sieci. Dopiero początek lat dziewięćdziesiątych, który także w Czechach wiązał się z poważnymi przemianami gospodarczymi, spowodował załamanie systemu komunikacyjnego miasta. W 1995 roku postanowiono dokonać reformy komunikacji, ustalając jasne zasady, których odpowiedzialni za transport trzymają się do dzisiaj. Zdecydowano się na maksymalne wykorzystanie tramwajów i trolejbusów w systemie komunikacyjnym miasta, jednocześnie ograniczając linie autobusowe. Ponadto, doceniono aspekt ekologiczny tramwajów i trolejbusów, dzięki czemu dominują one w centrum Brna, zamiast wydzielających spaliny samochodów i autobusów. Na koniec znacząco uproszczono sieć, pozostawiając linie magistralne, kursujące z dużą częstotliwością, nawet co 5 minut.
W rezultacie, tramwaj stanowi obecnie najszybszy środek transportu w Brnie, tym bardziej że zdecydowana większość torowisk jest wydzielona, a sygnalizacje świetlne na skrzyżowaniach należą do rzadkości. Pojemne pociągi tramwajowe, duże prędkości komunikacyjne, wysokie częstotliwości kursowania i łatwość przesiadki to aspekty, dzięki którym podróż tramwajem po Brnie jest naprawdę sprawna i komfortowa.
W 2025 roku sieć tramwajowa w Brnie liczyła około 70 kilometrów długości. Po mieście kursowało 11 linii tramwajowych, których łączna długość wynosiła ponad 126 kilometrów. Tramwaje obsługiwały około 60% wszystkich przewozów w mieście. Najdłuższą linią tramwajową wciąż pozostawała jedynka, która w drodze z jednej pętli na drugą pokonać musiała aż 19,2 kilometra, zatrzymując się na 37 przystankach. Po Brnie kursowało ponad 300 wagonów tramwajowych, stacjonujących w trzech zajezdniach. Wciąż mniej niż 1/3 wszystkich wagonów stanowiły pojazdy wysokopodłogowe. Większość wozów Tatra T3 i wszystkie przegubowe Tatry K2 udało się wycofać w 2022 roku. Do najnowocześniejszych, a zarazem niskopodłogowych pojazdów zaliczyć można było tramwaje: Anitra, Škoda, Vario oraz EVO2. W Brnie nie było już również niesławnych wagonów Tatra RT6N1, które zostały sprzedane do Poznania.
Sieć tramwajowa w Brnie ma charakter centralny. Poszczególne linie rozchodzą się promieniście w kierunku osiedli położonych na obrzeżach miasta. Najstarsza część centrum miasta zamknięta jest w pętli tramwajowej, podobnie jak w Krakowie. W Brnie jednak pozostawiono dla ruchu linię średnicową z północy na południe, przechodzącą przez najważniejszy plac w centrum, czyli Námêstí Svobody. Obecnie kursują tędy linie numer 4 i 9. Równocześnie tory jak i sieć trakcyjna w zabytkowym centrum nikomu nie psują widoku i nikt nie myśli o likwidacji tej trasy.
Innym, specyficznym rozwiązaniem w Brnie jest układ torów pomiędzy przystankiem przy Dworcu Głównym a przystankiem Nové Sady. Z racji ilości tramwajów pokonujących ten odcinek, zdecydowano się tu zastosować aż cztery tory tramwajowe, po dwa w każdym kierunku. Nie ma tu ponadto ani jednej sygnalizacji świetlnej. W rezultacie odcinek ten tramwaje pokonują zaledwie w dwie minuty, mimo że ruch jest tu olbrzymi, a pojazdy odjeżdżają z przystanków nawet co kilkanaście sekund.
Najnowszy odcinek sieci tramwajowej stanowi natomiast trasa do Szpitala Bohunice oraz w rejon Kampusu Uniwersyteckiego. Została otwarta pod koniec 2022 roku i rozpoczyna się od przystanku Osová, zlokalizowanego na trasie do dotychczasowej pętli Starý Lískovec. Jej długość wynosi około 900 metrów i prowadzi częściowo w tunelu z podziemnym przystankiem Západní brána. Przystanek końcowo-początkowy Nemocnice Bohunice, czyli Szpital Bohunice, zlokalizowany jest już na powierzchni i ma formę dwutorowej końcówki, wraz z dwoma dodatkowymi torami odstawczymi. Trasę obsługują najnowsze, dwukierunkowe wagony Škoda 45T, kursujące na linii 8.
TATRY K2
Wagony Tatra K2 jeszcze do niedawna były najstarszymi, przegubowymi tramwajami eksploatowane w Brnie. W latach 1967 - 1983 do miasta trafiły w sumie 132 pojazdy tego typu. Pod koniec ich eksploatacji w ruchu pozostawało jeszcze 38 wozów w różnych wersjach. Modernizowane wagony K2 otrzymywały oznaczenia w zależności od zakresu zmian: K2MM, K2R, K2R03, K2R03-P, K2T, K2P czy K3R-N. Ten ostatni to przykład najbardziej zaawansowanej modernizacji, polegającej na dołożeniu nowego, niskopodłogowego członu pomiędzy dwa stare. Do 2006 roku w ten sposób zmodernizowano dwa wagony. Dwa następne zbudowane zostały od podstaw. Pozostałe wozy K2 posiadały różny stopień modernizacji. Wspólnym mianownikiem było unowocześnione wyposażenie elektryczne, chociaż i w tym przypadku można było wyróżnić kilka wersji. Część wozów posiadała nowe ściany czołowe, drzwi odskokowo-uchylne, wyświetlacze czy połówkowe pantografy. W 2022 roku zakończono eksploatację wszystkich wagonów typów K2. W celach muzealnych zachowano tylko jeden egzemplarz w wersji oryginalnej. Cztery wozy K3R-N w 2025 roku pozostawały w liniowej eksploatacji, kursując głównie na linii 7.
TATRY T3
Wagony Tatra T3 to tramwaje, których nie trzeba przedstawiać. Pojazdy te bezpośrednio wywodzą się od legendarnych Tatr T1, powstałych na licencji amerykańskiego tramwaju PCC z lat trzydziestych ubiegłego wieku. W latach 1963 - 1972 do Brna trafiło w sumie 109 pojazdów typu T3. W latach 1985 - 1989 uzupełnione zostały o dalsze 53 sztuki typu T3SUCS, pochodzące z produkcji dla krajów Związku Radzieckiego. Tramwaje te już pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku zaczęły być poddawane modernizacji, podczas której dokonywano przede wszystkim wymiany osprzętu elektrycznego na nowszy. Kolejne przebudowane wersje oznaczane były różnymi typami, stąd w Brnie można było spotkać wozy: T3M, T3G, T3T, T3P, T3R, T3RF, T3R.EV czy T3R.PV. Wśród nich swój wygląd najbardziej zmieniło 11 wozów T3R, w których poza wyposażeniem elektrycznym, zastosowano również nowe ściany czołowe, a także drzwi odskokowo-uchylne. W pozostałych tramwajach z rodziny T3 zakres modernizacji był bardzo różny. Wagony te są stopniowo wycofywane z ruchu. W 2025 roku w eksploatacji pozostały 42 pojazdy. Tatry T3 po Brnie kursuje zarówno solo jak i w składach.
TATRY KT8D5
W drugiej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczęły się dostawy do Brna trójczłonowych, dwukierunkowych wagonów tatra KT8D5. W latach 1986 - 1991 dostarczono 23 wozy tego typu. W 1993 roku przybyło kolejne 5 tramwajów. W latach 1998 - 2000 w Brnie znalazło się dalsze 7 wozów, tym razem w odmianie KT8D5N. Pojazdy te posiadają obniżoną podłogę w środkowym członie, a także drzwi odskokowo-uchylne. Poza powyższymi wagonami, w latach 2002 - 2003 z Koszyc sprowadzono trzy dodatkowe wagony typu KT8D5R. W kolejnych latach we wszystkich wagonach dokonano wymiany środkowego członu na niskopodłogowy. Pojazdy te, po zakończeniu modernizacji, otrzymały oznaczenie KT8D5R.N2. Obecnie w ruchu pozostaje 29 wozów, w tym 22 w wersji KT8D5R.N2 i 7 wozów w wersji KT8D5N. Większość z nich obsługuje linię numer 8, której trasa z jednej strony nie posiada pętli (końcówka Mifkova). Pojedyncze wozy tego typu kursują również na liniach numer 4 i 12.
TATRY T6A5
Wagony Tatra T6A5 początkowo nie dominowały na ulicach Brna. W 1997 roku wprowadzono do eksploatacji 20 wozów tego typu. Są to pojazdy jednoczłonowe, oparte na dwóch wózkach. Wszystkie wozy tego typu kursowały po mieście w dwuwagonowych składach, stąd ich widok na ulicach nie był zbyt częsty.
W 2019 roku dokupiono 10 używanych wagonów tego typu z Pragi, a w 2020 roku dalsze 20 sztuk. Dzięki temu, ich liczba osiągnęła poziom 40 sztuk. W 2025 roku pozostawały one w liniowej eksploatacji. Dodatkowo, w latach 2019 - 2023 kursowały one w składach potrójnych na linii numer 1.
TATRY RT6N1
Wagony Tatra RT6N1 to pojazdy, o których zapewne wszyscy woleliby zapomnieć. W Czechach poza Brnem, tramwaje te próbowano eksploatować jeszcze w Pradze i Libercu. W żadnym z tych miast nie pojeździły one dłużej. Brno zakupiło w 1997 roku cztery niskopodłogowe Tatry, jednak na linii pojawiały się one niezwykle rzadko. Próbowano je modernizować, ale bez większych efektów. W 2015 roku dwa wagony sprzedano do Poznania. W 2018 roku dołączyły do nich dwa pozostałe wozy tego typu.
ANITRA
Tramwaje Anitra, znane też pod nazwą Astra, to pojazdy które na początku obecnego stulecia pojawiły się w kilku czeskich miastach. Są to wagony trójczłonowe z obniżoną podłogą w środkowym członie. Brno w 2002 roku zakupiło 17 wozów tego typu. Do chwili obecnej wciąż kursują one po mieście, obsługując linie o mniejszym zapełnieniu, między innymi 5 i 11. W 2025 roku w ruchu pozostało 13 tramwajów tego typu.
ŠKODA 13T
Od 2007 roku w Brnie do eksploatacji weszło pierwsze 18 wagonów Škoda 13T, znanych również mieszkańcom zarówno Pragi jak i Wrocławia. Są to wagony pięcioczłonowe, z około 50% udziałem niskiej podłogi. Dzięki realizacji kolejnych transz pierwotnego zamówienia, ich liczba w 2016 roku osiągnęła poziom 49 sztuk, pełniąc istotną rolę w przewozach. Była to pierwsza, tak liczna grupa, nowoczesnych, niskopodłogowych tramwajów na ulicach Brna.
VV60LF
Przyczepy bierne typu VV60LF trafiły do Brna w 2004 roku w liczbie 4 sztuk. Dzięki doczepieniu ich do wagonów Tatra T3, w prosty sposób otrzymano niskopodłogowe (przynajmniej częściowo) składy. Przyczepki były w pełni niskopodłogowe i poruszały się w zasadzie bezszelestnie. Przez pewien czas kursowały połączone w nietypowe pociągi trójwagonowe. Łączono je bowiem zarówno z przodu, jak i z tyłu z wozami Vario LF. Niestety, z uwagi na problemy z hamulcami, w 2016 roku zostały one wycofane z eksploatacji i obecnie nie kursują już po ulicach Brna.
VARIO LF i LF2
Wagony Vario LF, to obecnie najbardziej popularne nowe, niskopodłogowe tramwaje w Czechach. Początkowo w ramach modernizacji wagonów Tatra T3 dokonywano wymiany pudła na częściowo niskopodłogowe. Obniżona podłoga znajduje się pomiędzy wózkami. W kolejnych latach produkowane były zupełnie nowe wagony i to w trzech wersjach: jednoczłonowej Vario LF, dwuczłonowej Vario LF2 oraz w trójczłonowej Vario LF3. Dodatkowo, w Ostrawie zakupiono również trójczłonowe wozy dwukierunkowe. W Brnie eksploatowane są od 2006 roku. W ruchu znajdują się 32 wozy jednoczłonwe oraz 32 dwuczłonowe. Pojazdy te pojawiają się na ulicach miasta w różnych konfiguracjach, zarówno solo jak i w składach. Obecnie, duża część z nich jeździ połączona w pary Vario LF2 + Vario LF na linii 1 i 12.
EVO2
Pojazdy te zostały zaprojektowane i wyprodukowane przez czeskie zakłady TW Team Alliance. Są to niskopodłogowe, dwuczłonowe wagony, oparte na trzech dwuosiowych wózkach. Mierzą 21,65 metra długości i 2,56 metra szerokości. W Brnie wagony tego typu kursują solo na liniach 4 i 7, jak również w dwuwagonowych składach na linii 1. W czerwcu 2025 roku eksploatowano w mieście już 35 wóz tego typu. Dostarczone zostały w latach 2020 - 2024. W toku produkcji kolejne pojazdy montowane były we własnych Centralnych Warsztatach w Brnie. Pod koniec 2025 roku zakładano wprowadzenie kolejnych wozów do ruchu, dzięki czemu ich liczba miała wzrosnąć do 40 sztuk.
ŠKODA 45T
Najnowszymi wagonami eksploatowanymi w Brnie są wozy Škoda 45T, określane też jako ForCity Smart 34. Pojazdy te produkowane są przez czeski koncern Škoda Transportation. Ich dostawy do miasta rozpoczęły się w 2022 roku. W połowie 2025 roku eksploatowano 11 sztuk, natomiast kolejne wagony były w produkcji. W sumie do Brna, do końca 2026 roku, miało trafić 35 pojazdów tego typu. Są to pojazdy trójczłonowe, niskopodłogowe i dwukierunkowe o długości 31 metrów i szerokości 2,5 metra. Docelowo mają zastąpić wozy Tatra KT8D5. W pierwszej kolejności skierowano je do obsługi linii 8, która kursuje po najnowszym odcinku sieci tramwajowej w Brnie, otwartym w 2022 roku i prowadzącym tunelem do Szpitala Bohunice.
PARADA ZABYTKOWYCH POJAZDÓW I DZIEŃ OTWARTY ZAJEZDNI MEDLÁNKY
W 2010 roku w Brnie obchodzone były dwie ważne rocznie związane z transportem miejskim: 110-lecie uruchomienia tramwaju elektrycznego oraz 80-lecie powstania komunikacji autobusowej. Z tej okazji w sobotę i niedzielę, 5 i 6 czerwca, zaplanowane zostały liczne atrakcje dla wszystkich sympatyków miejskiej komunikacji w Brnie. Poniżej prezentuję krótką fotorelację z pierwszego dnia imprezy.
Pierwszą sobotnią atrakcją była parada pojazdów komunikacji miejskiej. Rano zabytkowe tramwaje i autobusy zjechały się na brneński rynek, by zaprezentować się zarówno mieszkańcom miasta jak i sympatykom komunikacji zbiorowej, przybyłym z Czech jak i innych europejskich krajów. Jednych jak i drugich nie zabrakło. Stare pojazdy były bowiem oblegane przez tłum oglądających. Oczywiście największe zainteresowanie budził skład tramwaju parowego, robiący ogromne wrażenie, zwłaszcza przemieszczając się w kłębach pary po wąskich uliczkach starego miasta. Następnie rozpoczęła się parada, podczas której wszystkie pojazdy przejechały do zajezdni Medlánky. Zarówno w sobotę jak i w niedzielę uruchomiona została specjalna linia obsługiwana zabytkowym taborem, tak że każdy mógł wybrać się w podróż wybranym przez siebie historycznym pojazdem.
Druga część sobotniej imprezy zlokalizowana została w zajezdni Medlánky. Stacjonują tu zarówno tramwaje jak i autobusy oraz znajdują się warsztaty naprawcze taboru. Dzięki temu, odwiedzający mogli zapoznać się praktycznie z każdym aspektem zaplecza technicznego dla pojazdów komunikacji zbiorowej. Jak to zwykle bywa przy tego typu imprezach, nie zabrakło przejazdu autobusem przez myjkę. Sporym zainteresowaniem cieszyła się również możliwość oglądnięcia niedostępnych na co dzień elementów technicznych wagonów i autobusów. Ponadto, w odróżnieniu od polskich imprez tego typu, w Brnie można było nabyć praktycznie dowolną tablicę tramwajową czy autobusową. Chętnych na takie "pamiątki" nie brakowało.
PSMKMS & Impuls
Komentarze
No i w grudniu 2025 pojawiły się pierwsze KT8 i Vario w kolejnych schemacie malowania - tym zastosowanym na wagonach EVO2.