Tramwaje w Europie
Rumunia - Oradea
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: środa, 19, listopad 2025 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2720
Są dwa miasta na świecie, w których kursują tramwaje ULF. Tym drugim jest leżąca w pobliży granicy z Węgrami rumuńska Oradea. Tutejszy system komunikacji miejskiej uznawany jest za jeden z najbardziej zadbanych w kraju, a samo miasto zachwyca swoim wyglądem i wieloma zabytkami.
Historia Oradei sięga XI wieku. W 1093 roku król węgierski Władysław I Święty doprowadził do powstania tutaj biskupstwa. Miasto przez wieki należało do Królestwa Węgier i było jednym z najbogatszych w kraju. W tutejszej katerze dokonywano pochówku królów węgierskich. Dopiero w dwudziestym wieku, w wyniku kilku przetasowań granicy, Oradea ostatecznie znalazła się na terenie Rumuni. Dziś miasto może pochwalić się licznymi zabytkami, w tym wieloma pięknymi, secesyjnymi kamienicami. Od czasu wejścia Rumunii do Unii Europejskiej, Oradea rozwija się i pięknieje z każdym dniem. Miasto obecnie liczy około 200 tysięcy mieszkańców. Około 1/3 z nich to Węgrzy.
Początki transportu zbiorowego w Oradei, będącej wówczas węgierskim miastem Nagyvárad, sięgają 1882 roku. Uruchomiono wtedy wewnętrzną sieć kolejową, obsługiwaną przez parowozy. W związku z tym, od razu przyjęty został rozstaw szyn, wynoszący 1435 mm. W 1896 roku po istniejących torowiskach zaczęły kursować składy pasażerskie, prowadzone parowymi lokomotywami na trasie z Dworca Wschodniego na plac Kościelny w centrum. Jednocześnie podjęto starania dotyczące elektryfikacji sieci. Udało się je sfinalizować dopiero w dniu 25 kwietnia 1906 roku. Wówczas na ulice obecnej Oradei wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. W okresie międzywojennym rozwijano sieć, a także zakupiono nowe wagony. Torowiska masowo wykorzystywane były również do przewozu towarów. W latach 1925 – 1930 we własnych warsztatach kolejowych wyprodukowano 5 tramwajów i przyczepę.
W 1930 roku łączna długość zelektryfikowanych linii tramwajowych do przewozu osób i ładunków wynosiła 43,5 km, a park taborowy składał się z 27 wagonów tramwajowych, 10 przyczep, 4 lokomotyw elektrycznych, 2 lokomotyw parowych i 129 wagonów towarowych. Działania wojenne prowadzone jesienią 1944 roku spowodowały uszkodzenia infrastruktury i taboru, których kulminacją było wysadzenie stalowego mostu na Małym Rynku. Jednocześnie miasto znalazło się w granicach Rumunii.
Sieć tramwajową po wojennych zniszczeniach przywracano do eksploatacji do 1948 roku. W 1956 roku skierowano linię 1 na trasę okrężną, kursującą tylko w jednym kierunku. Był to pierwszy krok do całkowitego wycofania ruchu tramwajów z historycznego centrum miasta. W 1962 roku podjęto decyzję o utrzymaniu funkcjonowania dotychczasowej sieci tramwajowej. W celu zwiększenia jej sprawności, zdecydowano się dobudować drugie tory. Niestety, jednocześnie znaczna część tras uległa likwidacji, a obsługa pasażerów była przejmowana przez komunikację autobusową. Ten negatywny trend udało się zatrzymać dopiero pod koniec lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Uruchomiono wówczas kolejne nowe trasy. W mieście funkcjonowało w tym czasie 5 linii.
Tramwaje towarowe poruszały się po mieście aż do 1994 roku. Jedną z pamiątek po ich kursowaniu jest lokomotywa elektryczna, która pełni rolę pomnika na skrzyżowaniu przy placu Emanuil Gojdu w centrum Oradei.
Po 2004 roku ukształtowała się sieć w kształcie pierścienia z trzema odnogami. Przyjęto uproszczoną numerację dla linii 1 i 3, które kursowały z jednej pętli dookoła centrum i wracały z powrotem na tę samą końcówkę. Linie 1N i 3N poruszały się wokół centrum zgodnie z ruchem wskazówek zegara, natomiast linie 1R i 3R na odwrót. Przykładowo linia 1N wyruszała z pętli Sinetza, objeżdża centrum zgodnie z ruchem wskazówek zegara, po czym wraca do pętli Sinetza. Linia 4 również posiadała wersje 4N i 4R. Łączyła końcówki linii 1 i 3, poruszając się po obu trasach wokół centrum. Sieć uzupełniała linia 2, która jako jedyna nie posiadała dwóch wariantów.
W grudniu 2021 roku uruchomiona została nowa trasa tramwajowa, prowadząca od skrzyżowania Calea Aradului i Strada Aviatori, wzdłuż rzeki Pea do zajezdni tramwajowej, tworząc w ten sposób trzecią trasę przez centrum. Była to pierwsza nowa linia tramwajowa na terenie Rumunii od 1990 roku. Poprowadzono ją w pobliżu kampusu uniwersyteckiego, centrum handlowego i dzielnicy mieszkaniowej. Jej realizację sfinansowano dzięki środkom z Unii Europejskiej. Nowe torowisko o długości 3,8 kilometra, aż na długości 2,2 kilometra wykonane zostało w zielonej technologii.
Wraz z oddaniem nowej trasy tramwajowej do użytku, dokonano zmian w siatce połączeń. W mieście funkcjonowało 8 linii, jednak nie było już wariantów jeżdżących w dwóch kierunkach. Pozostawiono natomiast linie objeżdżające centrum w jedną stronę. W ten sposób po północnej pętli uzupełniały się linie 1 i 3, natomiast na południowej 7 i 8. Linie 4 i 5 łączyły pętle Nufarul i Pod CFR odpowiednio ciągiem północnym i południowym. Sieć uzupełniała linia 2, kursująca z pętli Iosia po południowej pętli wokół centrum oraz linia 8, która połączyła pętle Pod CFR i Sinteza. W lecie 2025 roku pozostawała ona jednak zawieszona.
Długość sieci w 2025 roku liczyła około 20 kilometrów. Operatorem pozostawało przedsiębiorstwo Regia Autonomă de Transport Oradea O.T.L., które dysponowało około 70 wagonami, z czego większość stanowią trzy podstawowe typy taboru.
Jeszcze w 2020 roku najliczniejszą grupą stanowiły 44 składy Tatry T4D-MS+B4D-MS. Pochodziły one z Magdeburga oraz Drezna. Pierwsze wagony tego typu sprowadzono do miasta w 1996 roku. Większa dostawa miała miejsce w latach 2001 - 2004, natomiast najmłodsze egzemplarze pochodziły z lat 2012 - 2014. Po rozpoczęciu dostaw wozów Astra Imperio w 2020 roku, składy te niemal w całości wycofano z ruchu. W lecie 2025 roku w ogóle nie kursowały na linii.
W mieście eksploatowano również 30 wagonów Tatra KT4D z Berlina. Zostały one sprowadzone w latach 2017 - 2018. Dzięki dostawom używanego taboru, udało się wycofać z ruchu pojazdy rodzimej produkcji, w tym prymitywne i awaryjne wagony Timiș2. Wagony Tatra KT4D pozostawały w eksploatacji, mimo dostaw nowych pojazdów.
Jeszcze do niedawna najnowszy tabor w mieście reprezentowało 10 wagonów Siemens ULF A1, identycznych jak pojazdy eksploatowane w Wiedniu. Do tego stopnia, że posiadały one takie same barwy i numery taborowe. Wciąż są one zdecydowanie największą ciekawostkę sieci tramwajowej w Oradei. Rumuńskie miasto jest jedynym na świecie poza Wiedniem, które zdecydowało się na te ultranowoczesne pojazdy. Decyzja o wyborze tych pojazdów była tym bardziej zaskakująca, że do ich eksploatacji potrzeba idealnych torowisk tramwajowych. W każdym razie, pojazdy te pojawiły się w Oradei w 2008 roku i wciąż służą, znajdując się w całkiem niezłej kondycji technicznej.
Od 2020 roku w Oradei do ruchu wprowadzane są wagony Astra Imperio, produkowane Astra Vagoane Călători w Aradzie. Są to więc pojazdy rodzimej produkcji, chociaż wyposażenie elektryczne dostarczył do nich niemiecki Siemens, a sama konstrukcja powstała na bazie modelu Avenio. Mierzą 27 metrów długości i posiadają trzy w pełni niskopodłogowe człony. Na pokład mogą zabrać 210 pasażerów, w tym 45 na miejscach siedzących. W latach 2020 - 2021 dostarczono 20 pojazdów tego typu, natomiast w 2025 roku dalsze 5 sztuk, w tym 3 dwukierunkowe.
Pierwotna zajezdnia tramwajowa w Piata Cet okazała się zbyt mała dla ówczesnych potrzeb przewozowych. W związku z tym, w 1978 roku została zbudowana nowa zajezdnia na ulicy Atelierelor, w której garażuje cały obecny tabor, eksploatowany w mieście.
Tramwaje w Oradei omijają najstarszą część centrum. Przystanek położony najbliżej znajduje się na placu Unirii. Zbudowano tu specjalną wiatę, nawiązującą do historycznej architektury, która jednocześnie wpisuje się przebieg trasy turystycznej, prowadzącej przez zabytkowe śródmieście.
PSMKMS & Impuls
