Tramwaje na świecie
Niemcy - Dortmund
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: poniedziałek, 18, grudzień 2023 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 3293
Dortmund jest największym miastem Zagłębia Ruhry, regionu przemysłowego, leżącego w zachodnich Niemczech, tuż przy granicy z Francją. Podstawą tutejszego systemu transportowego jest sieć kolei miejskiej Stadtbahn, która powstała na bazie istniejącej sieci tramwajowej.
Pierwsze wzmianki o osadzie leżącej w miejscu współczesnego Dortmundu pochodzą jeszcze z IX wieku. Już w średniowieczu miasto stało się ważnym ośrodkiem handlowym, co zapewniło mu gwałtowny rozwój, jak i szerokie wpływy w ówczesnej Europie. W XIX wieku kołem zamachowym rozwoju stało się górnictwo, hutnictwo, a także... produkcja piwa. W najlepszym momencie w mieście funkcjonowało aż 6 browarów. Dortmund do dziś pozostaje ważnym ośrodkiem przemysłowym, w tym przede wszystkim produkcji węgla kamiennego i hutnictwa żelaza. Funkcjonuje tu również przemysł maszynowy, metalowy i elektrotechniczny. W Polsce miasto to jest znane głównie dzięki drużynie piłkarskiej Borussia Dortmund, w której przed laty grali polscy piłkarze: Jakub Błaszczykowski, Łukasz Piszczek i Robert Lewandowski.
Miasto niestety bardzo ucierpiało podczas II wojny światowej. W wyniku alianckich nalotów, większość zabudowy legło w gruzach, w tym całe historyczne centrum. Dziś w Dortmundzie dominuje więc współczesne budownictwo. Miasto liczy ponad pół miliona mieszkańców. Taki ośrodek musi posiadać sprawny transport zbiorowy. Jego podstawę stanowi kolej miejska, która powstała na bazie sieci tramwajowej. Istniejący system obsługiwany jest przedsiębiorstwo Dortmunder Stadtwerke AG, które występuje pod skrótem DSW21. Oprócz przewozów tramwajowych i autobusowych, realizuje też szereg innych komunalnych zadań. Spółka ta należy do Verkehrsverbund Rhein-Ruhr, będącego jednym z największych na świecie i największym w Europie związkiem komunikacyjnym, obejmującego 5 powiatów i 19 miast na prawach powiatu oraz zrzeszającym około 30 przedsiębiorstw transportowych z Zagłębia Ruhry i okolic Düsseldorfu.
Początki komunikacji tramwajowej sięgają 1875 roku. Wówczas rozpoczęto rozmowy dotyczące utworzenia w mieście pierwszej linii tramwajowej. Kontrakt na budowę trasy został przyznany w 1881 roku. Po kilku tygodniach prac uruchomiono pierwszy odcinek. Po Dortmundzie początkowo poruszały się tramwaje konne. W 1892 roku na ulice miasta wprowadzono tramwaje parowe. Transport konny nie zdawał egzaminu z uwagi na duże nachylenia tras, jak również wysoką frekwencję. Tramwaje parowe powodowały z kolei duże zadymienie. Stąd, już w 1894 roku rozpoczęto elektryfikację istniejącej sieci. Prace te zakończono w 1896 roku.
W kolejnych latach prowadzona była dalsza rozbudowa sieci tramwajowej. Do 1910 roku była ona podzielona przez linię kolejową, przebiegającą przez centrum, na dwa odrębne systemy. Skutkowało to koniecznością pokonywania przez pasażerów pieszo tunelu pod dworcem kolejowym. Puste wagony tramwajowe mogły przejeżdżać pod torami istniejącym łącznikiem technicznym.
W 1906 roku tramwaje, zgodnie z koncesją, stały się własnością miasta. Umożliwiło to dalszy rozwój systemu, w tym zespolenie obu istniejących sieci w jedną. Pomogła w tym również przebudowa dworca kolejowego, w tym podniesienie linii kolejowej, dzięki czemu tramwaje mogły przejeżdżać z pasażerami pod torami kolejowymi. Pod koniec 1914 roku sieć liczyła 9 linii. Dalszy rozwój nastał w okresie międzywojennym. Powstała wówczas między innymi pierwsza trasa szybkiego tramwaju z Huckarde przez Nette oraz z Westerfilde do Mengede.
Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, sieć tramwajowa w mieście zaczęła podupadać. Część linii zastąpiono trakcją autobusową. W 1942 roku powstały pierwsze linie trolejbusowe, które jednak funkcjonowały zaledwie do 1944 roku i nigdy więcej nie powróciły na ulice Dortmundu. Ogromne zniszczenia poczyniły alianckie naloty pod koniec wojny. Po jej zakończeniu, ruszyła odbudowa sieci tramwajowej, która trwała do 1949 roku. Na część tras nie powróciły już jednak tramwaje. Zostały one zastąpione przez autobusy. W kolejnych latach kontynuowano rozbudowę sieci, zmierzając powoli w kierunku lekkiej kolei miejskiej, określanej mianem Stadtbahn.
Przemysłowy charakter miasta, mający odzwierciedlenie w znacznych potokach pasażerskich, generowanych przede wszystkim przez pracowników poszczególnych zakładów, wymusił utworzenie znacznie sprawniejszego systemu transportu zbiorowego. W Dortmundzie, podobnie jak w całym Zagłębiu Ruhry, zdecydowano się zastąpić tramwaje koleją miejską Stadbahn. W mieście tym sytuacja była o tyle łatwiejsza, że tramwaje poruszały się po torach o standardowym rozstawie 1435 mm, w przeciwieństwie do wąskotorowych sieci istniejących w takich ośrodkach jak Essen, Bochum czy Mülheim. Budowa kolei miejskiej w Dortmundzie rozpoczęła się jednak stosunkowo późno, bo dopiero w 1969 roku. Dla miasta zaplanowano system złożony z trzech głównych linii z odgałęzieniami. Trasa pierwszej linii prowadziła z północnego zachodu na południowy wschód. Linię numer 2 wyznaczono z północnego wschodu na południowy zachód, natomiast trzecią ze wschodu na zachód.
Budowę pierwszego odcinka rozpoczęto w 1969 roku, natomiast oddano go do eksploatacji dopiero w 1976 roku. Był to krótki fragment obecnej linii U42 o długości 4,1 kilometra, posiadający 6 stacji i łączący Kirchderne z Grevel, tymczasowo obsługiwany przez tramwaj. Na kolejny nowy odcinek trzeba było czekać do 1983 roku. Otwarto wówczas krótki, podziemny fragment obecnej linii U41 z Hörde do Clarenberg. Liczył on 1,5 kilometra długości, posiadał dwie stacje i był w całości poprowadzony pod ziemią. Rok później otwarto liczący 9,5 kilometra długości i poprowadzony niemal w całości pod ziemią odcinek linii U49 z Hacheney do Münsterstrasse oraz Schützenstrasse. Zlokalizowano na nim 11 stacji. W kolejnych latach powstawały dalsze odcinki tunelowe lekkiej kolei miejskiej z odgałęzieniami na powierzchni, wykorzystującymi torowiska dawnych linii tramwajowych. Aby dostosować istniejącą infrastrukturę do obsługi pociągów lekkiej kolei miejskiej, konieczna była budowa wysokich peronów o krawędzi znajdującej się 900 mm nad główką szyny. W wyniku prowadzonych przez ponad 33 lata prac na pierwszej linii Stadtbahn-u udało się zrealizować zaledwie część z założonych inwestycji. Wykonane odcinki obsługiwane są przez linie U41, U45, U47 i U49 (w ramach planowanej linii nr 1) i linie U42 i U46 (w ramach planowanej linii nr 2).
Na początku dwudziestego pierwszego wieku w korytarzu wschód-zachód, planowanym dla linii numer 3 kolei miejskiej, nadal kursowały standardowe tramwaje, poruszające się po powierzchni. Z biegiem czasu zrewidowano standardy dotyczące zarówno infrastruktury podziemnej, jak i wykorzystywanego taboru. Uznano, że tunelami mogą poruszać się nowoczesne, niskopodłogowe wagony tramwajowe. Tym sposobem trzecia linia kolei miejskiej zbudowana została w standardach szybkiego tramwaju. Realizowany od 1997 roku tunel dostosowano do ruchu wagonów tramwajowych. Dzięki temu udało się uniknąć dodatkowych kosztów związanych z koniecznością przebudowy odcinków tramwajowych poza tunelem. W istniejących już tunelach pozostawiono skrajnię dla pojazdów o szerokości 2,65 metra, natomiast perony na podziemnych przystankach dostosowano do taboru o szerokości 2,4 metra, jednocześnie przyjmując standard dla wysokości krawędzi peronu 350 mm nad główką szyny. Cały tunel linii numer 3 mierzy 2,94 kilometra i jest połączony z naziemną siecią tramwajową. Na odcinku podziemnym znajdują się 4 stacje. Trasa obsługiwana jest przez dwie linie U43 i U44, na których kursuje typowy tabor tramwajowy.
Ostatni odcinek tunelowy został otwarty w dniu 28 kwietnia 2008 roku i wiązał się z zakończeniem realizacji pierwszej fazy budowy kolei miejskiej w Dortmundzie. Faza ta zakładała budowę w centrach miast tuneli i miała trwać zaledwie 10 lat. Ostatecznie na powstanie inwestycji poświęcono aż 39 lat, a i tak prace pod koniec realizacji projektu przyspieszyły dzięki zmianie koncepcji na obsługę trzeciej linii przez tramwaje niskopodłogowe. Idea budowy kolei miejskiej, forsowana w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, w końcu przegrała z koncepcją wprowadzania nowoczesnych, niskopodłogowych tramwajów w odcinki tunelowe w centrum miasta.
Długość sieci kolei miejskiej w Dortmundzie wynosi 55 kilometrów, w tym 17,5 kilometra poprowadzone jest w tunelach. Sieć tramwajowa liczy 19,5 kilometra, z czego 2,94 kilometra znajduje się pod ziemią. Łącznie w mieście jest blisko 75 kilometrów torowisk, w tym 20,5 kilometrów poprowadzonych w tunelach. W ramach sieci funkcjonuje 125 przystanków, z których 98 znajduje się na powierzchni, natomiast 27 w tunelach.
Do obsługi kolei miejskiej w Dortmundzie w latach 1986 - 1998 zakupiono 64 wagony Duewag B80C. Wśród nich były 43 pojazdy dwuczłonowe i 21 trójczłonowych. Jednostki dwuczłonowe kursowały po mieście w składach, natomiast trójczłonowe solo. Dodatkowo, w latach 2003 - 2004 zakupiono 10 trójczłonowych pociągów Duewag B100S, wyprodukowanych pierwotnie w latach 1973 - 1974 dla Bonn. W 2023 roku do ruchu miały zostać wprowadzone pierwsze jednostki B80D. Do 2026 roku zakładano eksploatację 26 tego typu pociągów.
Sieć tramwajowa w mieście obsługiwana jest przez 47 wagonów Bombardier NGT8, pochodzących z lat 2007 - 2012. Są to pojazdy niskopodłogowe i dwukierunkowe o długości 30 metrów. Część kursów linii U43 obsługują w trakcji podwójnej, natomiast resztę i całość linii U44 pojedynczo.
Przed uruchomieniem tunelu pod centrum miasta w relacji wschód-zachód po Dortmundzie kursowały wagony Duewag N8C. Pojazdy te wyprodukowano w latach 1978 - 1979 w liczbie 20 sztuk oraz w latach 1980 - 1983 w liczbie 34 sztuk. Po mieście jeździły zarówno solo, jak i w składach. Z powodu podwyższenia napięcia w sieci trakcyjnej z 600 V na 750 V, pojazdy te zostały wycofane z ruchu. Na początku obecnego stulecia ich zakupem zainteresowało się przedsiębiorstwo komunikacyjne z Gdańska. W latach 2007 - 2012 sprowadzono do Polski 46 pojazdów. Jeden z nich, w pierwszej połowie 2008 roku kursował nawet po Krakowie. Więcej o tym pojeździe można przeczytać tutaj.
W mieście wciąż w wielu miejscach można zobaczyć pozostałości dawnych naziemnych torowisk tramwajowych.
W Dortmundzie planowana jest dalsza rozbudowa sieci, w tym wprowadzenie do ruchu dwusystemowych pojazdów, tak aby możliwe było ich kursowanie zarówno po sieci tramwajowej, jak i kolejowej. Poza tym, zakłada się modernizację posiadanych wysokopodłogowych wagonów kolei miejskiej, a także częściową ich wymianę na pojazdy z nieco niższym poziomem podłogi, tak aby idealnie dopasować je do istniejących wysokich peronów. Niestety, decyzje podjęte w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku skutkować będą koniecznością eksploatacji dwóch różnych systemów z odmiennymi typami taboru. Przebudowa do jednego standardu, niezależnie od jego wyboru, byłaby zbyt kosztowna i pracochłonna.
PSMKMS & Impuls
