Tramwaje w Europie
Holandia - Utrecht
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: poniedziałek, 17, styczeń 2022 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 1372
Pierwsza sieć tramwajowa w Utrechcie uruchomiona została w 1879 roku i funkcjonowała do 1949 roku. Wówczas uległa całkowitej likwidacji. Po latach przerwy powrócono do komunikacji tramwajowej w mieście. Pierwsza nowa linia powstała w 1983 roku. Od tego czasu sieć tramwajowa w Utrechcie nieustannie się rozwija.
Utrecht położony jest w środkowej Holandii, nad kanałem Amsterdam - Ren. Początki osadnictwa w tym rejonie sięgają I wieku n.e., kiedy to Rzymianie wybudowali tu warownię. Prawa miejskie Utrecht posiada od 1122 roku. Od tego czasu nieustannie się rozwija. Obecnie jest to ośrodek hutnictwa żelaza i aluminium. Funkcjonuje tu przemysł metalowy i maszynowy. Utrecht jest znanym ośrodkiem naukowym i turystycznym. Jest to również ważny węzeł komunikacyjny na terenie Holandii.
Sieć tramwajowa w Utrechcie może pochwalić się bardzo bogatą i interesującą historią. Funkcjonowały tu zarówno linie miejskie, jak i międzymiastowe. Na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku w prowincji Utrecht jeździły tramwaje konne, parowe, spalinowe, elektryczne, a nawet określane mianem traktorowych, w których drogowy holownik na oponach ciągnął wagony tramwaju konnego. Jako pierwsza w 1879 roku uruchomiona została linia tramwaju konnego, która łącza Utrecht miejscowością Zeist. Warto podkreślić, że tramwaje początkowo poruszały się po torach wąskotorowych o rozstawie 1067 mm.
Dopiero dekadę później zaczęły powstawać linie miejskie. W 1889 roku założono pierwsze miejskie przedsiębiorstwo tramwajowe Utrechtsche Tram-Maatschappij (UTM), które uruchomiło dwie linie tramwaju konnego na terenie Utrechtu i obsługiwało trzecią linię, prowadzącą po trasie do Zeist i docierającą do Willem Barentzstraat.
Na początku dwudziestego wieku podjęto decyzję o modernizacji istniejącej sieci tramwajowej. W 1905 roku założone zostało przedsiębiorstwo Gemeentetram Utrecht (GTU), które zajęło się przekształcaniem dotychczasowego tramwaju konnego w sieć tramwaju elektrycznego. W ramach tego przedsięwzięcia przebudowywano torowiska z dotychczasowego wąskotorowego rozstawu 1067 mm na normalnotorowe 1435 mm. W 1906 na ulice Utrechtu wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. Kursowały one na linii 1, łączącej Dworzec Centralny z mostem Vaalt. W 1907 roku uruchomiono trzy kolejne linie. Linia 2 łączyła Dworzec Centralny z Oudwijk. Linia 3 początkowo zapewniała połączenie z Amsterdamsestraatweg. Następnie została przedłużona do Zuilen z jednej strony i do Adriaen van Ostadelaan z drugiej. Od 1919 roku linia 4 łączyła Billitonkade z centrum miasta, natomiast linia 5 docierała do Rivierenwijk. Ostatnia rozbudowa sieci miała miejsce w 1936 roku, kiedy to otwarto połączenie do stadionu Galgenwaard. Wszystkie linie tramwajowe funkcjonowały do 15 stycznia 1939 roku, gdy postanowiono zastąpić je komunikacją autobusową, która postrzegana była jako nowocześniejsza.
Równolegle rozwijały się linie podmiejskie. W 1883 roku powstała trasa z Utechtu do Jutphaas i Vreeswijk. Początkowo kursowały tu tramwaje parowe, które jednak sprzedano, zastępując je pojazdami konnymi. Niestety nic nie wyszło z elektryfikacji trasy. Aby unowocześnić linię, postanowiono wagony tramwaju konnego holować pojazdami drogowymi. Taki tramwaj określany był mianem traktorowego. Ciągnik wyposażony został w dużą czerwoną tablicę z napisem "Tramwaj" z przodu, a także w dzwonek tramwajowy. Cały drogowo-szynowy pociąg klasyfikowany był jako tramwaj i podlegał tramwajowym przepisom. W ten sposób linia funkcjonowała do 1929 roku, gdy zastąpiono ją komunikacją autobusową. Ze względu na wąskotorowy rozstaw torowiska, niestety nie udało się włączyć linii do sieci tramwajów miejskich.
Tymczasem pierwsza podmiejska linia tramwaju konnego Utrech - Zeist ciągle się rozwijała. Najpierw do Doorn i Arnhem a następnie do Amersfoort. Dodatkowo, z Doorn zbudowano odnogę do Wijk bij Duurstede. Trakcję konną zastąpiono parową a w dwudziestym wieku również spalinową. W końcu w 1922 roku trasę zelektryfikowano. Była to jedna z najdłuższych holenderskich linii tramwajowych o prześwicie 1067 mm. Mierzyła 66,9 kilometra długości. Niestety, w latach trzydziestych ubiegłego wieku rozpoczęto stopniowy proces jej likwidacji. Ostatecznie, tramwaje regionalne z Utrechtu do Zeist zaprzestały kursować w 1949 roku.
Tak jak w wielu miastach Europy Zachodniej, również w Utrechcie uznano tramwaje za przestarzały środek transportu. Planowano zastąpić je pojazdami indywidualnymi, jak również innymi środkami transportu. Rozważano szybką koleją miejską a nawet trolejbusy. Ostatecznie zdecydowano się na szybki tramwaj. Pierwszy odcinek uruchomiono na ulicach Utrechtu dopiero w grudniu 1983 roku na trasie Utrecht Moreelse Park – Nieuwegein-Zuid oraz od przystanku Nieuwegein Stadscentrum do Nieuwegein Doorslag. W 1985 roku wydłużono linię z Nieuwegein Doorslag do IJsselstein Achterveld. W 2000 roku nastąpiła kolejna rozbudowa od przystanku IJsselstein Achterveld do IJsselstein-Zuid.
Pomimo rozwoju sieci, w latach 2009 - 2013 zauważono wyraźny spadek liczby pasażerów. Za przyczynę tego stanu rzeczy uznano między innymi stare wysokopodłogowe pojazdy, do których trzeba było wsiadać z wysokich peronów, a także brak dobrego powiązania z liniami autobusowymi w rejonie Dworca Centralnego. Podjęto wówczas plany modernizacji i rozbudowy posiadanej sieci wraz z zakupem nowego niskopodłogowego taboru. W 2019 roku oddano do użytku nową trasę z Dworca Centralnego do Science Park, funkcjonującą we wschodniej części miasta. W latach 2019 - 2020 roku prowadzono dalsze prace modernizacyjne w zachodniej części miasta, związane z przebudową torowisk i obniżaniem peronów, w celu dostosowania ich do nowego, niskopodłogowego taboru. Na przełomie 2021 i 2022 roku przygotowywano połączenie obu sieci, prowadzące w tunelu pod Dworcem Centralnym. Jego otwarcie zaplanowano wiosną 2022 roku wraz z połączeniem trasy z Science Park z liniami do IJsselstein-Zuid i Nieuwegein-Zuid.
Gdy w 1983 roku uruchamiano pierwszą linię szybkiego tramwaju w Utrechcie, do jej obsługi zakupiono serię 27 wysokopodłogowych, przegubowych pojazdów szwajcarskiej firmy SIG. Pojazdy te mierzyły 20 metrów długości i kursowały po mieście solo lub w składach. Z eksploatacji wycofano je w 2020 roku, gdy przebudowano całą sieć do obsługi przez pojazdy niskopodłogowe. Jeden wagon o numerze 5017 został zachowany w Holenderskim Muzeum Transportu.
W 2009 roku sprowadzono z Wiednia do Utrechtu wagony silnikowe typu E6 i doczepne c6. Były one wcześniej wykorzystywane w stolicy Austrii przy obsłudze linii metra U6. W Utrechcie utworzono z nich trójwagonowe składy E6+c6+E6. Ze względu na spadek liczby pasażerów, pojazdy te przestały być potrzebne. W związku z tym, w dwóch transzach sprzedano je do Krakowa, który wcześniej zakupił pozostałe wagony tego typu, bezpośrednio z Wiednia. W 2012 roku MPK Kraków nabyło łącznie 15 pojazdów za kwotę 700 tysięcy Euro, natomiast w 2014 roku dokupiło pozostałe 10 wozów za 350 tysięcy Euro. W Krakowie powstały z nich kolejne wagony typu EU8N.
Do obsługi modernizowanej sieci tramwajowej zakupiono w latach 2016 - 2018 27 pięcioczłonowych tramwajów CAF Urbos 100 o długości 33 metrów. Oznaczone je numerami od 6001 do 6027. W latach 2019 - 2021 pozyskano kolejne 22 dłuższe, siedmioczłonowe pojazdy tego typu o długości 41 metrów. Oznaczone je numerami od 6051 do 6072. Wszystkie tramwaje są w pełni niskopodłogowe i obsługują trzy linie: 22 CS-Centrumzijde – P+R Science Park, 60 CS-Jaarbeursplein – Nieuwegein Zuid i 61 CS-Jaarbeursplein – IJsselstein Zuid. Oba rodzaje wagonów mają możliwość łączenia w składy. Trwają testy pociągów złożonych z krótszego i dłuższego wozu. Właśnie takie składy będą docelowo wykorzystywane po połączeniu sieci wschodniej z zachodnią. Wówczas tramwaje przez pewien okres będą kursować bezpłatnie. Ponadto już wcześniej, w ramach modernizacji infrastruktury, przygotowano perony o długości 75 metrów, właśnie dla takich pociągów.
W latach 2001 - 2008 istniała linia tramwajowa w mieście Houten w prowincji Utrecht, w bliskim sąsiedztwie samego miasta Utrecht. Prowadziła ona równolegle do linii kolejowej Utrecht - Boxtel. Odcinek Houten - Houten Castellum liczył zaledwie 1,9 kilometra długości, co czyniło go najmniejszą siecią tramwajową w Holandii. Kursowały na niej dwa wagony sprowadzone z Hanoweru typu TW6000 o numerach 6016 i 6021. Tramwaj poruszał się po torze wahadłowo a cały odcinek pokonywał w 3 minuty. Do obsługi wykorzystywano jeden tramwaj, natomiast drugi pełnił rolę rezerwy. Powstanie stacji kolejowej w Houten Castellum przyczyniło się do likwidacji tej krótkiej sieci.
Zachowało się kilka egzemplarzy starych tramwajów, pochodzących z Utrechtu z początków dwudziestego wieku. Znajdują się one w zbiorach między innymi Muzeum Tramwajowego w Amsterdamie, Holenderskim Muzeum Kolejnictwa i Narodowym Muzeum Wąskotorowym.
PSMKMS & Impuls
