Tramwaje w Europie
Niemcy - Norymberga
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: niedziela, 13, listopad 2022 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 2418
Położona na południu Niemiec Norymberga jest drugim co do wielkości miastem Bawarii. Liczy około pół miliona mieszkańców. Funkcjonuje tu system komunikacji tramwajowej, który udało się uratować pomimo rozwoju sieci metra i szybkiej kolei miejskiej. Norymberga ma szczególnie bogate kontakty z Krakowem, czego efektem na przestrzeni lat była wymiana taboru tramwajowego.
Pierwsze wzmianki o Norymberdze pochodzą z 1050 roku. Istniał tu zamek, dzięki czemu rozwinęło się miasto, uzyskując liczne przywileje handlowe. W rezultacie w średniowieczu stało się jednym z największych miast środkowej Europy. W kolejnych wiekach miasto było centrum niemieckiego renesansu. Był to również ważny ośrodek drukarstwa. Swoje dzieło wydrukował tu między innymi Mikołaj Kopernik. Tworzył tu i zmarł Wit Stwosz, znany twórca ołtarza w krakowskiej Bazylice Mariackiej. Dopiero w XVIII wieku nastąpił okres powolnego upadku Norymbergi. Na początku XIX wieku miasto zbankrutowało. Straciło status Wolnego Miasta i zostało wcielone do Królestwa Bawarii, co pozwoliło na jego odrodzenie się. W 1835 roku otwarto pierwszą niemiecką linię kolejową z Norymbergi do miejscowości Fürth. Pierwsza połowa XX wieku, to ciemniejszy okres w historii miasta. Był to bowiem ważny ośrodek ruchu nazistowskiego. Do dziś jego pozostałościami są gigantyczne budowle, które służyły do spotkań partyjnych. W czasie II wojny światowej Norymberga została zbombardowana przez Aliantów. Zniszczono wówczas 90% zabudowy. Do tego czasu Norymberga była jednym z najlepiej zachowanych miast średniowiecznych. Po wojnie w mieście zorganizowano proces zbrodniarzy wojennych, określany jako proces norymberski. Współcześnie miasto jest ważnym ośrodkiem kulturalnym i gospodarczym regionu. W Norymberdze, oprócz omawianego na końcu tego artykułu Muzeum Historii Komunikacji Miejskiej, swoją siedzibę ma Muzeum Transportu, mogące pochwalić się bogatą kolekcją taboru kolejowego, jak również wielką makietą kolejową.
Pierwsze tramwaje konne wyjechały na ulice Norymbergi w 1881 roku. Trasa prowadziła ze Staatsbahnhof przez Lorenzer Altstadt do Plärrer. W tym samym roku uruchomiono połączenie do sąsiedniego miasta Fürth. Pierwsze trasy były jednotorowe i posiadały mijanki. Tramwaje początkowo poruszały się po torach o rozstawie 1432 mm. W 1896 roku na ulice Norymbergi wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. Cała sieć została zelektryfikowana w ciągu dwóch lat.
Od 1927 roku na trasie Norymberga – Fürth zwiększono przepustowość, dobudowując dwa dodatkowe tory. Wewnętrzna para torów przeznaczona była dla linii ekspresowej numer 31, która dzięki wydzielonemu torowisku, była w stanie wyprzedzić inne linie, korzystające z zewnętrznych torów. Czas podróży pomiędzy Plärrer a Fürth i Bahnhofstraße wynosił wówczas 12 minut. Aby lepiej odróżnić linię 31 od pozostałych tradycyjnych linii tramwajowych, tablice z jej numerem posiadały czerwone napisy na białym tle. Stąd też szybko przyrosło do niej określenie „Rote 31”. Działalność linii ekspresowej została zakończona wraz z wybuchem II wojny światowej w dniu 1 września 1939 roku.
Wraz z przejęciem władzy przez narodowych socjalistów w 1933 roku, Norymberga została nazwana "Miastem Wieców Partii Rzeszy". Skutkiem tego, przedsiębiorstwo komunikacyjne musiało się mierzyć z koniecznością przewozu ogromnej liczby ludzi biorących udział w zjazdach partii. Przykładowo, w 1938 roku podczas zjazdu w ciągu jednego dnia przewieziono ponad milion osób. W związku z tym, w wielu miejscach rozbudowano infrastrukturę torową, tworząc liczne pętle i tory odstawcze. Wykonywano też odcinki tunelowe i w wykopach. W wyniku tych działań, sieć tramwajowa w 1939 roku osiągnęła swoją największą długość, wynoszącą 73 kilometry.
Od 1943 roku Norymberga była coraz częściej celem alianckich nalotów. Jeden z nich, w dniu 2 stycznia 1945 roku spowodował poważne uszkodzenia infrastruktury i taboru. Mimo to, po zakończeniu II wojnie światowej, już w dniu 1 czerwca 1945 roku wznowiono kursowanie tramwajów.
Odbudowa sieci tramwajowej po wojnie zakończyła się w 1954 roku. Wówczas funkcjonowało 21 linii tramwajowych. Niedługo później, podobnie jak w innych miastach Zachodnich Niemiec, pojawiły się tendencje uznające tramwaj za przestarzały środek transportu, który miał blokować rozwój infrastruktury dla samochodów. W związku z tym, w 1963 roku Rada Miasta zdecydowano o przebudowie sieci tramwajowej na szybką kolej miejską. Dwa lata później zmieniono decyzję, wybierają budowę klasycznego metra. Sieć tramwajowa miała odtąd być stopniowo zastępowana przez powstającą podziemną kolej oraz rozwój sieci autobusowej.
W 1981 roku, po blisko 100 lata funkcjonowania, w związku z uruchomieniem linii metra U1 do miasta Fürth, dokonano likwidacji linii tramwajowej wraz ze wszystkimi odcinkami sieci w tym mieście.
Dopiero w 1994 roku władze miasta zdecydowały się zatrzymać postępującą likwidację sieci tramwajowej i zdecydowały o ponownym jej rozwoju. Podjęto wówczas decyzję o zmianie rozstawu torów na 1435 mm. Jednocześnie zakupiono pierwsze niskopodłogowe wagony tramwajowe, a także uzupełniono posiadane pojazdy o niskopodłogowy człon. Rozpoczęto też modernizację istniejącej infrastruktury oraz wprowadzanie priorytetu na sygnalizacjach świetlnych dla tramwajów.
W ostatnich latach miały miejsce zarówno zamknięcia niektórych odcinków sieci (ostatnie wzdłuż Pirckheimer Straße w 2011 roku), jak i otwarcia nowych tras (ostatnie w 2016 roku w kierunku nowego pętli Am Wegfeld w ramach przygotowań do potencjalnej rozbudowy w kierunku sąsiedniego miasta Erlangen). Obecnie realizowany jest Projekt Tramwaj+, który 2030 roku zakłada rozbudowę sieci i wprowadzenie obsługi poszczególnych odcinków tramwajami kursującymi z łączną częstotliwością co 5 minut.
Tramwaje w Norymberdze są obsługiwane przez przedsiębiorstwo komunikacyjne Verkehrs-Aktiengesellschaft Nürnberg i stanowią trzeci spośród szynowych środków transportu miejskiego obok szybkiej kolei miejskiej S-Bahn i metra U-Bahn. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm. W mieście funkcjonuje pięć linii tramwajowych o numerach: 4, 5, 6, 7 i 8. Poruszają się one po sieci o długości 33 kilometrów. Dodatkowo, w mieście istnieją dodatkowe tory o długości 4 kilometrów, które wykorzystywane są do celów technicznych. Długość całej sieci wynosi 38,6 kilometra.
W 2022 roku w Norymberdze do obsługi sieci wykorzystywano trzy typy wagonów tramwajowych: Adtranz GT6N, Adtranz GT8N i Stadler GTV6 Variobahn. Łączna liczba pojazdów wynosiła 48 sztuk. Wszystkie były niskopodłogowe i ze względu na specyfikę sieci, posiadały niestandardową szerokość pudła wynoszącą 2,3 metra.
Wagony Adtranz GT6N to najstarsze pojazdy eksploatowane w Norymberdze. Zostały pozyskane w związku z decyzją o utrzymaniu i rozbudowie sieci tramwajowej oraz odnowieniu taboru w 1994 roku. Norymberga zamówiła wówczas 14 trójczłonowych pojazdów o długości 27 metrów w zakładach Adtranz, wcześniej noszących nazwę MAN-GHH. Były to pierwsze w pełni niskopodłogowe wagony tramwajowe, jakie trafiły do seryjnej produkcji. Szybko zaczęły być określane jako „CityBahn”. W 1995 roku wprowadzono do ruchu pierwszy egzemplarz o numerze 1001. Pozostałe wagony rozpoczęły eksploatacje do połowy 1996 roku. Wozy te otrzymały numery z zakresu od 1001 do 1014.
Ponieważ trójczłonowe wagony GT6N okazały się być za małe do obsługi niektórych tras, w ramach kolejnego zamówienia zdecydowano się na dłuższe, czteroczłonowe pojazdy. W latach 1999 – 2000 eksploatację w Norymberdze rozpoczęło 26 wagonów Adtranz GT8N o długości 36 metrów. Otrzymały one numery z przedziału od 1101 do 1126. Obecnie jest to podstawowy typ tramwajów w mieście.
W celu zastąpienia wagonów N8S, od 2005 roku czyniono starania dotyczące zakupu kolejnych niskopodłogowych tramwajów. Tym razem zamówienie zdobyła firma Stadler, która w latach 2007 -2008 dostarczyła 8 sztuk pojazdów GTV6 Variobahn. Wozy te posiadają pięć członów i mierzą 34 metry długości. Oznaczone zostały numerami z przedziału od 1201 do 1208.
W listopadzie 2019 roku norymberskie przedsiębiorstwo złożyło zamówienie w firmie Siemens na dostawę 12 czteroczłonowych wagonów z rodziny Avenio. Podpisanie umowy poprzedzone zostało testami wypożyczonego z Monachium pojazdu tego typu. Warto podkreślić, że w tych samych testach w 2018 roku uczestniczył również krakowski wagon Bombardier NGT8 numer RY818. Wprowadzenie wszystkich nowych tramwajów do liniowej eksploatacji zaplanowano na koniec 2022 roku. Pierwsze Avenio noszące numer 2003 trafiło do Norymbergi w lutym 2022 roku i od tego czasu stacjonowało w zajezdni Heinrich-Alfes-Straße, gdzie odbywały się testy oraz szkolenia prowadzących i pracowników zaplecza technicznego. W lipcu 2022 roku w Norymberdze były już cztery tramwaje tego typu, oznaczone numerami od 2001 do 2004. Żaden z nich nie został jeszcze skierowany do liniowej eksploatacji.
Jednocześnie Norymberga mogła skorzystać z opcji dostawy 75 kolejnych wagonów tramwajowych tego typu do 2030 roku. Nowe pojazdy zastąpiłyby wówczas cały posiadany dotychczas tabor. W grudniu 2021 roku zdecydowano się na zamówienie kolejnych 14 wagonów Avenio. Dzięki temu, w 2023 roku Norymberga miała dysponować 26 tramwajami tego typu.
Jedyna i jednocześnie nowoczesna zajezdnia tramwajowa w Norymberdze zlokalizowana jest przy Heinrich-Alfes-Straße. Została otwarta w lipcu 2003 roku. Znajduje się tu hala licząca 16 torów, w której mogą garażować maksymalnie 52 wagony tramwajowe oraz pojazdy specjalne. W 2022 roku trwała jej rozbudowa, obejmująca powstanie kolejnej hali serwisowej i postojowej. W mieście istniały inne zajezdnie tramwajowe, mające stuletnią historię, zlokalizowane w rejonie Maximilianstraße, Muggenhof i Nordost. Nie zostały one przystosowane do obsługi nowoczesnego taboru.
W Norymberdze funkcjonuje też Muzeum Historii Komunikacji Miejskiej, które może pochwalić się bogatą historią. Znajduje się ono w hali na Regensburger Straße, pochodzącej z 1888 roku, którą pierwotnie zbudowano dla tramwajów konnych. W 1974 roku zajezdnia została tymczasowo zamknięta, by od 1985 roku rozpocząć działalność muzealną, jako Historyczna Zajezdnia Tramwajowa św. Piotra w Norymberdze.
Pisząc o komunikacji tramwajowej w Norymberdze nie sposób pominąć długiej i owocnej współpracy z Krakowem. Jej początki sięgają 1941 roku, gdy niemieckie przedsiębiorstwa komunikacyjne zobowiązane zostały do przekazania nadwyżki wagonów tramwajowych do miast zdobytych przez III Rzeszę. W ten sposób do okupowanego Krakowa wysłano 10 sztuk pochodzących z lat 1906 - 1909 roku norymberskich wagonów silnikowych typu Man Tw o numerach taborowych 141 - 150, określane mianem Zeppelin ze względu na swoją wielkość. W Krakowie wozy te otrzymały oznaczenie typu SN3 i odpowiednio numery taborowe 89 - 98. Razem z silnikowymi wozami sprowadzono również 23 sztuki doczep serii 300, w Krakowie oznaczonych typem PN3. Otrzymały one numery 337 - 359.
Wagony SN3 były eksploatowane w Krakowie do lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Jeden z nich o numerze 92 został przebudowany na wagon wieżowy. To uratowało go przed fizyczną likwidacją. W 1977 roku w zajezdni Nowa Huta odnaleźli go miłośnicy tramwajów z Norymbergi. W ciągu kilku kolejnych lat udało się doprowadzić do remontu tramwaju. W 1984 roku powrócił on do Norymbergi, gdzie z numerem 144 stanowił jeden z najcenniejszych eksponatów tamtejszego muzeum tramwajów. Po kilku dekadach historia zatoczyła koło i w dniu 12 listopada 2020 roku Zeppelin po raz kolejny dotarł do Krakowie. Tym razem cel jego podróży do Polski był wyjątkowy. W Krakowie na bazie jednego wagonu powstać miały dwa - jeden dla Krakowa i drugi zdolny do poruszania po norymberskich torach. Niemieckie przepisy są bowiem bardzo restrykcyjne, jeśli chodzi o poruszanie się zabytkowych pojazdów. Odbudowany przed laty w Krakowie wagon SN3, mimo że w pełni sprawny, nie mógł dotychczas jeździć po torach w Norymberdze w normalnym ruchu ulicznym.
Nie jest to jedyny tramwaj, jaki był odbudowywany w Krakowie dla Norymbergi. W naszym mieście rekonstruowano doczepy numer 336 i 1023. Ponadto, krakowskie MPK mając doświadczenie w podobnym projekcie, przebudowywało wagon GT6 - 334 na jeżdżący bar. Dodatkowo, w latach 1992 - 2006 w Norymberdze przebywał krakowski wagon typu N, oznaczony wówczas numerem 13. Został on przekazany w darze i powrócił do Krakowa, gdzie kursuje z prawidłowym numerem 26.
Na tym oczywiście nie koniec. Wobec zmniejszonego zapotrzebowania na wagony tramwajowe w Norymberdze, związane między innymi z uruchamianiem nowych odcinków metra, a także zakupem nowego taboru, od 1989 roku do Krakowa trafiało w sumie aż 138 używanych wozów norymberskich czterech typów:
- w latach 1989 - 1995 i 2004 roku 32 sztuki wagonów silnikowych typu MAN T4;
- w latach 1989 - 2002 48 wagonów doczepnych typu MAN B4;
- w latach 1995 - 2004 47 wagonów silnikowych, przegubowych typu MAN GT6;
- w latach 2006 - 2011 11 wagonów silnikowych, przegubowych, z niskopodłogowym członem typu MAN N8S.
Te ostatnie wagony wciąż są eksploatowane w Krakowie. Starsze pojazdy wycofano już ruchu, jednak przez wiele lat z powodzeniem kursowały one na wielu liniach i były pozytywnie odbierane przez większość pasażerów.
PSMKMS & Impuls
