Tramwaje na świecie

Włochy - Triest

: Nadrzędna kategoria: Tramwaje; Kategoria: Tramwaje na świecie; Opublikowano: czwartek, 28, sierpień 2025 21:00; PSMKMS; Odsłony: 874

We włoskim mieście Triest funkcjonuje linia tramwajowa, która jest ewenementem na skalę przynajmniej europejską. Stanowi bowiem połączenie konwencjonalnego tramwaju oraz kolei linowo-terenowej. Jej długość wynosi 5175 metrów. Pokonuje różnicę wysokości 340 metrów, natomiast maksymalne nachylenie torowiska dochodzi do 27%.

Tereny obecnego Triestu już w 177 roku p.n.e opanowane zostały przez Rzymian. Za czasów Juliusza Cezara założono tu kolonię rzymską. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego, Triest trafił w VI wieku pod panowanie Bizancjum. W kolejnych wiekach miasto przechodziło z rąk do rąk. Jednak z uwagi na bardzo dogodne położenie na szlaku handlowym z Europy w kierunku Azji, już w XII wieku stało się niezależne, stanowiąc coraz większe zagrożenie dla pobliskiej i potężnej Republiki Weneckiej. Stąd w 1382 roku mieszkańcy zdecydowali o poddaniu się pod opiekę jednego z książąt Austrii, Leopolda II Habsburga. Decyzja ta stała się brzemienną w skutkach w przyszłości. Od 1804 roku Triest stał się głównym portem Austriackiej Marynarki Wojennej. Na jej potrzeby powstała tu stocznia okrętów wojennych. W 1857 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe z Wiedniem, co przyczyniło się do rozwoju przemysłu i ruchu turystycznego. W latach 1856 - 1864 Maksymilian I Habsburg na klifie odległym o 8 kilometrów od centrum Triestu wybudował dla siebie i swojej żony Marii Charlotty Koburg zamek Miramare. Współcześnie jest to jedna z największych atrakcji turystycznych okolicy. Po I wojnie światowej Triest został włączony do Włoch. W rezultacie gospodarka miasta popadła w stagnację, odcięta od austriackich rynków. Jednocześnie narastały konflikty narodowościowe pomiędzy Włochami i Słoweńcami. Od 1943 roku miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. Pod koniec II wojny światowej zajęli je partyzanci jugosłowiańscy, jednak niedługo później ustanowione zostało Wolne Terytorium Triestu, które składało się z dwóch stref. Ostatecznie Triest wraz z wąskim pasem wybrzeża w 1954 roku trafił do Włoch, natomiast pozostała część do Jugosławii, a dziś jest częścią Słowenii.

Współczesny Triest robi ogromne wrażenie. Pięknie położone miasto, amfiteatralnie na zboczach płaskowyżu Kras, opada w kierunku morza w zatoce Triestańskiej, wieloma budynkami i placami przypomina dawną stolicę w Wiedniu. Oprócz historycznego centrum miasta, w jego okolic znajdują się dwie niezwykle ciekawe atrakcje turystyczne. Pierwszą z nich jest wspomniany już wcześniej zamek Miramare wraz z malowniczym parkiem, pełnym egzotycznych roślin i drzew, rzeźb, fontann i ścieżek spacerowych. Drugą atrakcją jest Grotta Gigante - największa jaskinia udostępniona turystom na świecie. W jej wnętrzu znajduje się sala o imponujących wymiarach: 98,5 metra wysokości, 167,6 metra długości i 76,3 metra szerokości. Dużą atrakcją, chociaż też czekającą na swoje odkrycie, jest opisana poniżej linia tramwajowa Triest - Opicina.

W 1860 roku na ulice Triestu wyjechały pierwsze linie omnibusowe. W 1876 roku funkcjonowanie rozpoczęły tramwaje konne. Były one obsługiwane przez przedsiębiorstwo Società Triestina Tramway (STT), posiadające belgijski kapitał. Tramwaje poruszały się po torach o rozstawie 1445 mm. Przez kolejne lata, sieć tramwaju konnego rozwijała się, obejmując w 1900 roku praktycznie całe miasto. Dokonano wówczas jej elektryfikacji. Od 1913 roku w Trieście funkcjonowały pierwsze linie, należące do gminy. Jednak dopiero w 1921 roku, po włączeniu Triestu do Królestwa Włoch, udało się skomunalizować całą sieć, a istniejące linie oznaczono numerami od 1 do 8. Dzięki prowadzonym dalszym inwestycjom, do 1928 roku liczba linii zwiększyła się do 11. Do ich obsługi wykorzystywano 124 wagony silnikowe (wszystkie dwuosiowe) oraz 81 doczep. Był to największy park taborowy w historii komunikacji tramwajowej w Trieście. Początek kryzysu sieci tramwajowej rozpoczął się w 1935 roku. Liczyła ona wówczas 41,7 kilometra długości, natomiast sieć autobusowa 19,8 kilometra długości. W tym samym roku uruchomiono pierwszą linię trolejbusową o długości 3,1 kilometra. Właśnie trolejbusy, w kolejnych latach zaczęły wypierać komunikację tramwajową z wyżej położonych części Triestu. Duże zniszczenia infrastruktury i taboru przyniosła II wojna światowa. Z początkiem 1952 roku wprowadzono systemowy plan zamiany sieci tramwajowej na trolejbusy. Jednak już pod koniec dekady również trolejbusy zaczęły być zagrożone likwidacją. W 1960 roku podjęto decyzję o dalszym ograniczaniu komunikacji tramwajowej. W rezultacie tych działań, wiosną 1970 roku ostatnia linia numer 9 uległa likwidacji. W eksploatacji pozostała tylko linia Triest - Opicina. Kilka wagonów tramwajowych udało się zachować. Trafiły one do Muzeum Kolejnictwa, funkcjonującego na dawnym dworcu Campo Marzio w Trieście, które jednak od 2017 roku pozostawało zamknięte z powodu trwającego remontu. Sieć trolejbusowa w Trieście przetrwała niewiele dłużej, bo do 1975 roku.

Już w drugiej połowie dziewiętnastego wieku próbowano połączyć Triest, położony nad brzegiem morza Adriatyckiego, z miejscowością Opicina, zlokalizowaną nieco ponad 300 metrów nad poziomem morza. Ze względu na ukształtowanie terenu, trasa linii kolejowej liczyła aż 32 kilometry długości. Dodatkowo, stacja końcowa w miejscowości Opicina znajdowała się w znacznej odległości od centrum, stąd mieszkańcy niechętnie korzystali z tego środka transportu. Na początku dwudziestego wieku zdecydowano się uruchomić kolej zębatą. Pierwszy odcinek o długości 869 metrów, pomiędzy Piazza Scorcola a Vetta Scorcola, otwarto we wrześniu 1902 roku. Wprowadzono wówczas do użytku sześć dwuosiowych wagonów. Do dzisiaj jeździ wagon z numerem 1, który uznawany jest za jeden z najstarszych liniowo eksploatowanych pojazdów tramwajowych w Europie. Do 1906 roku trasa dotarła pod dworzec kolejowy w miejscowości Opicina. Na najbardziej stromym odcinku, tramwaje wypychane były do góry przez specjalne wagoniki, wyposażone w system zębaty. W tej formie linia funkcjonowała przez kolejne 20 lat. Wiosną 1928 roku dokonano wymiany systemu zębatego na kolej linowo-terenową, którą wprowadzono na najbardziej stromym odcinku, liczącym 782 metry długości, na którym nachylenie dochodziło do 27%, a pojazdy pokonywały 159 metrów różnicy wysokości. Wagony tramwajowe na większości trasy poruszały się o własnych siłach, natomiast na wspomnianym powyżej, najbardziej stromym odcinku, były wciągane do góry lub zjeżdżały w dół, przy pomocy dodatkowych wagonów, podłączonych do liny, działających na zasadzie typowej kolei linowo-terenowej. Gdy jeden zestaw wjeżdżał do góry, drugi poruszał się w przeciwną stronę. W 1935 roku wprowadzono do ruchu nowe wagony tramwajowe, których pudła osadzone zostały na dwuosiowych wózkach. Pojazdy te używane są na linii do chwili obecnej. W 1938 roku zlikwidowano końcowy odcinek w miejscowości Opicina, liczący 1134 metrów długości. Przejazdy na tym fragmencie linii cieszyły się mniejszym powodzeniem pasażerów, a nowe wagony miały problemy z pokonaniem ostrego zakrętu, występującego na trasie.

Przez kolejne dziesięciolecia linia tramwajowa funkcjonowała bez większych problemów. W latach 1977-1978 przeprowadzono pierwszy, gruntowny remont trasy. Po raz pierwszy wymieniono wówczas, używane nieprzerwanie od 1928 roku, wagony holujące. W 2000 roku przedsiębiorstwo tramwajowe zostało włączone do spółki Trieste Trasporti, obsługującej transport miejski w Trieście i w jego okolicach. W latach 2005-2006 prowadzono kolejne prace modernizacyjne. Wprowadzono wówczas stosowane do dziś wagony holujące, nie posiadające kabiny dla obsługi. W 2012 roku doszło do wykolejenia, które chociaż niegroźne w skutkach, przyczyniło się do kolejnego wstrzymania kursowania tramwajów. Ich ruch przywrócono ponownie w 2014 roku. W dniu 16 sierpnia 2016 roku miało miejsce, jak dotąd, najpoważniejsze zdarzenie. Doszło bowiem do zderzenia wozów o numerach 404 i 405 na mijance w Conconello, w wyniku czego oba wagony zostały poważnie uszkodzone, a ośmiu pasażerów i obaj motorniczy zostali ranni. W związku z wypadkiem, tylko trzy tramwaje pozostawały sprawne, a ruchu na linii został zawieszony na wiele lat. W zamian uruchomiono autobusową linię zastępczą. Chociaż pierwotnie zakładano przywrócenie funkcjonowania tramwaju jeszcze w lecie 2017 roku, proces ten znacząco się przedłużył, między innymi z powodu pandemii choroby Covid-19. W marcu 2022 roku zakończono prace remontowe na trasie. Jesienią odbyły się pierwsze jazdy próbne. Dopiero jednak 1 lutego 2025 roku przywrócono regularne kursowanie linii numer 2, obsługiwanej początkowo tylko przez jeden wagon. Dodatkowo, nieznacznie skrócono trasę w samym centrum Triestu. Odtąd tramwaje nie docierają do piazza Oberdan, kończąc jazdę na piazza Dalmazia, około 100 metrów wcześniej.

Wiosną 2025 roku tramwaj Triest - Opicina funkcjonował jako normalny element systemu komunikacji miejskiej w Trieście. Nosił numer 2 i kursował we wszystkie dni tygodnia w godzinach od 7:00 do 21:00 z częstotliwością co 28 minut. Przejazd w jedną stronę kosztował 1,5 Euro. Obowiązywały też inne bilety, w tym 24 godzinny, którego koszt wynosił 3,35 Euro. Przejazd tramwajem na szczęście nie cieszył się aż takim powodzeniem, jak na przykład w Lizbonie. Zdarzały się kursy z wysoką frekwencją, ale generalnie nie było problemów z zajęciem miejsca w pojeździe. Trasa rozpoczynała się na piazza Dalmazia. Tramwaje poruszały się po torze o rozstawie 1000 mm. Torowisko prowadziło około 100 metrów dalej na piazza Oberdana, gdzie zlokalizowana była dwutorowa końcówka oraz budynek poczekalni ze sklepem. Ten krótki odcinek pozostawał niedostępny dla tramwajów linii 2. Po ruszeniu z piazza Dalmazia, tramwaj przemieszczał się ulicami Triestu do piazza Scorcola, gdzie rozpoczynał się odcinek kolei linowo-terenowej. Wagon wraz z pasażerami wjeżdżał na tor kolejki. Następnie zwrotnica przerzucała się i pojazd cofał w kierunku holownika podczepionego do liny. Po ustawieniu tramwajów na obu końcach, rozpoczynało się działanie kolei linowo-terenowej. Jeden wagon był wciągany do góry, a drugi zjeżdżał na dół. Dolny odcinek do mijanki był jednotorowy. Za mijanką pozostawały dwa tory, ale były one położone bez zachowania skrajni, tak więc na tym odcinku nie mogłyby się minąć dwa pojazdy. Dolna stacja kolejki linowo-terenowej znajdowała się na wysokości 18,54 metra nad poziomem morza, natomiast górna na wysokości 177,23 metrów nad poziomem morza. Długość odcinka linowo-terenowego wynosiła 782 metry, średnie nachylenie 20%, natomiast maksymalne blisko 27%. Co ciekawe, na odcinku linowo-terenowym zlokalizowano dwa przystanki, położone symetrycznie w stosunku do mijanki. Jednocześnie, przejazd odbywał się bez dostępu do sieci trakcyjnej, chociaż odbieraki prądu pozostawały rozłożone. Po dotarciu do górnej stacji Vetta Scorcola, tramwaj odjeżdżał od holownika i rozpoczynał dalszą jazdę w kierunku miejscowości Opicina. Po drodze znajdowały się dwie kolejne mijanki, z których część była wykorzystywana w ruchu liniowym. Punkt kulminacyjny trasy, jeśli chodzi o wysokość, położony był w miejscu przystanku Obelisco, zlokalizowanym na wysokości 344,3 metra nad poziomem morza. W jego rejonie znajdował się punkt widokowy z przepiękną panoramą na Triest i morze Adriatyckie. Stąd trasa tramwaju nieznacznie opadała do miejscowości Opicina. Na wysokości 329,8 metra nad poziomem morza zlokalizowano przystanek końcowy wraz z zapleczem tramwaju, który stanowiła pięciotorowa hala. Na przystanku końcowym funkcjonował bar, w którym można było się napić kawy w oczekiwaniu na kurs powrotny. W codziennej eksploatacji wykorzystywano 3 z 6 posiadanych wagonów z 1935 roku, oznaczonych numerami od 401 do 407. Brakowało wozu o numerze 403, który jeszcze w latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku został zezłomowany. Wszystkie wagony posiadały zewnętrzne uchwyty do przewozu rowerów, zlokalizowane pod kabiną motorniczego, na ścianie czołowej, która nie opierała się na holowniku.

Tramwaj Triest - Opicina zdecydowanie jest środkiem transportu, który warto odwiedzić i odbyć nim podróż. Chociaż obecnie pełni już bardziej funkcję atrakcji turystycznej, wciąż można tu poczuć klimat podróży z początku dwudziestego wieku, przy jednoczesnym wprowadzeniu współczesnych systemów zabezpieczeń. Miejsce to nadal nie uległo jednak komercjalizacji, jak chociażby tramwaje lizbońskie, dlatego tym bardziej zachęcam do wizyty w Trieście.