Tramwaje w Europie

Niemcy - Ulm

: Nadrzędna kategoria: Tramwaje; Kategoria: Tramwaje na świecie; Opublikowano: sobota, 24, styczeń 2026 21:00; PSMKMS; Odsłony: 432

Miasto Ulm położone jest w południowo-zachodnich Niemczech. Funkcjonuje tu sieć tramwajowa, która przez dekady była najmniejszą w zachodniej części kraju. Udało się jej jednak przetrwać, a w dwudziestym pierwszym wieku przeżyła swój rozkwit, w rezultacie czego długość torowisk zwiększyła się ponad trzykrotnie.

Pierwsze wzmianki o osadzie w miejscu współczesnego Ulm pochodzą z 854 roku, jednak ślady osadnictwa w tym rejonie są znacznie starsze i datowane na epokę górnego paleolitu. Osada założona została nad brzegami Dunaju. Prawa miejskie Ulm uzyskało w 1165 roku. W 1377 roku rozpoczęto budowę katedry Ulmer Münster, której realizacja była kontynuowana przez kolejne stulecia. Rozkwit miasta przypadł na początek XV wieku. W tym czasie ustępowało ono tylko Norymberdze. Ulm było ważnym ośrodkiem handlu żelazem, drewnem, winem i przede wszystkim barchanem. Potem jednak straciło na znaczeniu, a prowadzone wojny i epidemie doprowadziły do jego bankructwa i utraty kolejnych posiadłości. W wyniku zwycięskiej bitwy Napoleona w 1805 roku, Ulm zostało wcielone do Wirtembergii, natomiast Neu-Ulm pozostało w Bawarii. Dopiero otwarcie linii kolejowej ze Stuttgartu do Friedrichschafen w 1850 roku tknęło w miasto nową energię. Ruszyła wówczas budowa twierdzy, liczącej 41 fortów, która do dzisiaj jest największym tego typu obiektem, zachowanym w Europie. Dokończono również budowę Ulmer Münster, która przez cztery lata była najwyższym budynkiem na świecie, a do chwili obecnej może pochwalić się najwyższą wieżą kościelną, licząca 161,5 metra. Z początkiem dwudziestego wieku Ulm liczyło 60 tysięcy mieszkańców, w tym 10 tysięcy stanowili żołnierze. W tym czasie powstała tu pierwsza fabryka firmy Magiurs, produkującej pojazdy strażackie oraz Kassbohrer, zajmującej się między innymi wytwarzaniem ciężarówek i autobusów. Miasto zostało doszczętnie zniszczone w wyniku nalotów alianckich w grudniu 1944 roku. Co ciekawe, Ulmer Münster jako jedna z niewielu budowli, nie doznała większych zniszczeń. Współczesne Ulm liczy blisko 129 tysięcy mieszkańców. Symbolem miasta jest wspominana już wcześniej katedra Ulmer Münster. Ulm jest ważnym ośrodkiem uniwersyteckim. Jest to również miejsce urodzenia Alberta Einsteina.

Pierwsze tramwaje wyjechały na ulice Ulm w 1897 roku. Od początku po mieście poruszały się tramwaje elektryczne po torach o rozstawie 1000 mm. Początkowo funkcjonowały dwie linie. Pierwsza z nich kursowała po samym Ulm, rozpoczynając trasę w zajezdni tramwajowej przy Olgastraße i następnie poruszając się przez Olgastraße do Dworca Głównego i stąd przez ścisłe centrum po Hirschstraße, Münsterplatz, Frauenstraße i z powrotem do Olgastraße. Druga linia prowadziła ze wspomnianego Dworca Głównego do miejscowości Neu-Ulm. W 1900 roku uruchomiono trzecią linię. W kolejnych latach sieć nadal się rozwijała, a liczba linii wzrosła do czterech. W latach 1906 - 1907 sieć przedłużono do dzielnicy Söflingen.

W trakcie II wojny światowej infrastruktura tramwajowa została poważnie uszkodzona podczas alianckiego nalotu w grudnia 1944 roku. Doprowadziło to do czasowego wstrzymania funkcjonowania komunikacji tramwajowej, ale również całkowitej i ostatecznej likwidacji linii 2, której trasa prowadziła przez Hirschstraße i Münsterplatz do Neu-Ulm. Przywracanie działania pozostałej części sieci trwało przez cały 1945 roku.

W 1947 roku na ulice Ulm wyjechały trolejbusy, jako uzupełnienie sieci tramwajowej. Skierowano je między innymi na trasę do Neu-Ulm, gdzie wcześniej funkcjonowała linia tramwajowa numer 2. Oprócz niej, uruchomiono też dwie linie trolejbusowe numer 5 i 6. Sieć trolejbusowa funkcjonowała do 1963 roku, gdy zdecydowano się ją zastąpić autobusami.

Po 1950 roku dokonano przedłużenia niektórych tras tramwajowych, wydzielano torowiska z ruchu ogólnego oraz przebudowywano linie na dwutorowe. Nie pozwoliło to jednak na uniknięcie dalszych likwidacji sieci. W 1964 roku linia numer 4 została przekształcona w autobus, a linię numer 1 skrócono. W ten sposób sieć tramwajowa w Ulm zmniejszyła się za jednym zamachem o połowę długość i do 1990 roku była najmniejszą w całej Republice Federalnej Niemiec z jedną linią o długości około 5,6 kilometra. Po zjednoczeniu Niemiec nie przybyło torów w Ulm, ale najmniejszą siecią w kraju został Naumburg, który wcześniej znajdował się w Niemieckiej Republice Demokratycznej.

W latach dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku rozważano rozwój sieci tramwajowej w oparciu o "koncepcję pięciu linii". W wyniku referendum, wynikiem zaledwie 51% projekt ten został odrzucony. Zamiast tego, w 2000 roku podjęto decyzję o przedłużeniu istniejącej linii 1 do dzielnicy Böfingen w Ulm i całkowitej odnowy posiadanego taboru tramwajowego. Dopiero w 2009 roku oddano do użytku przedłużenie trasy z Söflingen do Donauhalle i Böfingen, tworząc połączenie z zachodu miasta, przez centrum w kierunku północno-wschodnim. Nowy odcinek o długości 4,6 kilometra zbudowany został jako dwutorowy na całej długości aż do nowej pętli końcowej na Ostpreußenweg. Trasa została ułożona wzdłuż istniejących ulic. Odcinek wzdłuż Böfinger Steige ma nachylenie 7,7% na długości około 300 metrów, co czyni go jedną z najbardziej stromych linii tramwajowych w Niemczech.

Pozytywne efekty przedłużenia linii 1 do Böfingen pozwoliły na powrót do planów rozwoju sieci, zarzuconych w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Jesienią 2015 roku ruszyła budowa linii 2. Jej oddanie do użytku miało miejsce pod koniec 2018 roku. Nowa trasa liczy łącznie 9,3 kilometra długości i prowadzi w zachodniej części miasta, z północy na południe, przebiegając przez centrum w pobliżu Dworca Głównego i łącząc się na wspólnym odcinku z linią 1. Dzięki realizacji wszystkich inwestycji, sieć tramwajowa w ciągu nieco ponad dekady wydłużyła się z początkowych 5,6 kilometra do 19,1 kilometra. Od 2009 roku istnieją plany dalszej rozbudowy sieci, w tym powrotu połączenia do Neu-Ulm, na czym zależy szczególnie obu sąsiadującym miastom.

Obecnie siecią tramwajową w mieście zarządza przedsiębiorstwo SWU Stadtwerke Ulm/Neu-Ulm GmbH. Cały tabor garażowany jest w jednej zajezdni tramwajowo-autobusowej, w której funkcjonują też warsztaty centralne, zlokalizowanej przy Bauhoferstraße w Weststadt. Tor dojazdowy do niej prowadzi od trasy linii 1 w rejonie Theodor-Heuss-Platz. Ze względu na budowę nowej linii 2, obiekt został rozbudowany o nową halę wagonową w północnej części, jednocześnie zmniejszając liczbę stacjonujących tam autobusów. Dla tramwajów zbudowano między innymi tor do zawracania oraz trzeci tor dojazdowy do warsztatu.

Przed II wojną światową w Ulm kursowały tramwaje dwuosiowe. Pierwszymi nowymi pojazdami, pozyskanymi po wojnie, było 10 czteroosiowych wagonów GRW4, które zakupiono w 1958 roku. Pochodziły one z fabryki w Esslingen i kursowały po Ulm do 1988 roku. W latach 1982 - 1984 zakupiono 3 używane wagony przegubowe GT4, które wcześniej kursowały po zlikwidowanej linii tramwajowej w Reutlingen i zostały przejęte przez przedsiębiorstwo komunikacyjne ze Stuttgartu. Wagony te nie były jednak zbyt długo eksploatowane i już w 1988 roku wycofano je ze służby i zezłomowano. W 1986 roku sprowadzono 14 wagonów GT4, również zakupionych ze Stuttgartu. Tramwaje te otrzymały numery od 1 do 14 w Ulm i były eksploatowane do 2003 roku, gdy przekazano je do Aradu w Rumunii.

W mieście zachowano 5 wagonów wysokopodłogowych, jako pojazdy historyczne: wagon numer 1 typu GRW4, zbudowany w 1958 roku przez Maschinenfabrik Esslingen, wagon numer 10 typu GT4, zbudowany dla Stuttgartu w 1964 roku, wagon numer 13, zbudowany przez zakłady MAN w 1906 roku, wagon numer 16, zbudowany przez zakłady Lindner w 1910 roku oraz wagon doczepny 65, zbudowany przez Waggonfabrik Fuchs B2 w 1952 roku. Dodatkowo, wagon doczepny o numerze 1602, obecnie znajduje się w Muzeum Tramwajów w Stuttgarcie i docelowo ma dołączyć do kolekcji pojazdów zabytkowych w Ulm.

W 2003 roku w Ulm pojawiło się 8 niskopodłogowych wagonów Siemens Combino. Są to pojazdy pięcioczłonowe, przegubowe, o długości 30,8 metra i szerokości 2,40 metra. Zostały oznaczone numerami od 41 do 48. W 2008 roku dokupiono dwa dodatkowe wagony tego typu, które otrzymały numer 49 i 50. Dzięki temu, linia numer 1 mogła być w całości obsługiwana przez niskopodłogowy tabor na przedłużonej trasie. Wszystkie wagony otrzymały swoich patronów, pochodzących od znanych i zasłużonych mieszkańców Ulm. Pojazdy te mają być eksploatowano w Ulm do 2033 roku, gdy planuje się ich zastąpienie przez nowe wozy.

W celu obsługi nowej linii 2 zakupiono 12 wagonów Siemens Avenio, które oznaczone zostały numerami z przedziału od 51 do 52. Weszły one do eksploatacji w 2018 roku i podobnie jak Combino, każdy wagon otrzymał swojego patrona. Nowe tramwaje również są pięcioczłonowe, niskopodłogowe, o długości około 31,5 metra i szerokości 2,40 m. Ze względu na duże zapotrzebowanie, skorzystano z prawa opcji i dokupiono kolejnych 6 identycznych tramwajów, które dostarczono w latach 2022 – 2023 i oznaczono numerami od 63 do 68. W związku z rosnącymi potrzebami przewozowymi przeanalizowano możliwość przeprowadzenia operacji wydłużenia posiadanych 18 wagonów Siemens Avenio do 42,5 metra poprzez zabudowę dwóch dodatkowych członów. W planach jest wdrożenie tego rozwiązania w latach 2026 – 2028. Dzięki temu, zdolność przewozowa tramwajów zwiększyłaby się ze 185 do 255 osób.

Ciekawostkę stanowi fakt, że w dniu 2 września 2023 roku po raz pierwszy wagony Avenio wykorzystywane były w trakcji podwójnej w celu obsługi regularnego połączenia. W związku z awansem miejskiego klubu piłkarskiego SSV Ulm 1846 do wyższej ligi, wprowadzono specjalne połączenie między Kuhbergiem a Donaustadionem przed i po meczu. Na to wydarzenie utworzono linię ekspresową, oznaczoną symbolem piłki nożnej zamiast numeru, która obsługiwała tylko przystanki Ehinger Tor, Hauptbahnhof, Theater i Willy-Brandt-Platz.

PSMKMS & Impuls