Tramwaje na świecie

Niemcy - Würzburg

: Nadrzędna kategoria: Tramwaje; Kategoria: Tramwaje na świecie; Opublikowano: niedziela, 01, marzec 2026 21:00; PSMKMS; Odsłony: 504

Würzburg położony jest na południu Niemiec, w kraju związkowym Bawaria, nad rzeką Men. Liczy niecałe 130 tysięcy mieszkańców. Miasto słynie z produkcji wina. Jednocześnie, zostało niemal całkowicie zniszczone w wyniku nalotów alianckich pod koniec II wojny światowej. Od 1875 roku funkcjonuje tu sieć tramwajowa, która stanowi podstawę systemu transportowego.

Pierwsza wzmianka o osadzie w miejscu współczesnego Würzburga pochodzi z 704 roku. Wiadomo jednak, że wcześniej tereny te zamieszkiwała już ludność celtycka. W 742 roku roku zlokalizowano tutaj siedzibę biskupstwa. Miasto przez wieki rozwijało się, raczej w spokoju. Dopiero od 1933 roku w Würzburgu miały miejsce prześladowania Żydów i palenie książek. W nocy z 9 na 10 listopada odbyła się tak zwana noc kryształowa (Reichskristallnacht), w czasie której zniszczono żydowskie domy towarowe i sklepy. W trakcie II wojny światowej miasto pozostawało nietknięte aż do nocy 16 marca 1945 roku, gdy podczas nalotu brytyjskiego zostało zniszczone w 90%. Przetrwały jedynie najważniejsze zabytki, zlokalizowane na obrzeżach miasta. Zginęło wówczas około 5 tysięcy ludzi. Niewiele niemieckich miast zostało tak doszczętnie zniszczone, dlatego Würzburg zyskał miano "Grobu nad Menem" (Grab am Main). Co roku dzwony kościołów w mieście dzwonią przez 20 minut w rocznicę tego tragicznego wydarzenia. Po zaciętych walkach miasto zostało zdobyte w dniu 5 kwietnia 1945 roku. Gruz z miasta usuwano aż do 1963 roku. W tym celu zbudowano prowadzące do centrum tory o długości prawie 30 kilometrów. W miejscu, gdzie się kończyły, na ścianie przeciwpowodziowej, znajduje się płyta z nazwiskami osób, które pracowały przy odbudowie miasta.

Współcześnie Würzburg znany jest przede wszystkim, jako centrum frankońskiego wina, dzięki położeniu na obszarze urodzajnych gleb na zboczach rzeki Men, które tworzą łagodny klimat. Znajdują się tu 3 z 15 największych niemieckich winnic. Co roku odbywają się tu także liczne festiwale kulturalne, w tym między innymi Festiwal Afrykański, Festiwal Kiliani czy Festiwal Mozarta. W mieście, pomimo wielkich zniszczeń, zachowały się zabytki, w tym barokowa rezydencja würzburskich biskupów, stary most nad Menem, twierdza Marienberg czy romańska katedra św. Kiliana z XI wieku.

Pierwsze plany uruchomienia linii tramwaju konnego w Würzburgu pojawiły się po wyburzeniu murów miejskich w 1875 roku, jednak początkowo zostały odrzucone przez władze miejskie ze względu na zamieszkiwanie większości ludności tylko w obrębie centrum miasta. W 1891 roku zlecono jednak budowę linii tramwaju konnego firmie Würzburg Havestad, Contag & Cie. Pierwszą linię uruchomiono w 1892 roku na liczącej 2,2 kilometra trasie: Sanderau (Sanderrasen) – Dom (Domstraße) – Sandgasse. Sukces tego połączenia zachęcił do otwarcia w 1893 roku drugiej linii, łączącej katedrę z miejskim cmentarzem. Po powstaniu miejskiej elektrowni, możliwa była elektryfikacja pierwszego odcinka linii tramwajowej, pomiędzy centrum miasta a Wörthstraße we wschodniej części Zellerau. Długość sieci wynosiła 4,6 kilometra, a tramwaje poruszały się po torach o rozstawie 1000 mm. Jeszcze w 1900 roku cała sieć została zelektryfikowana.

W kolejnych latach trwała rozbudowa sieci tramwajowej. W 1900 roku trasa z Wörthstraße w dzielnicy Zellerau została przedłużona przez Bürgerbräu do Oberzell, pokonując w ten sposób po raz pierwszy granice miasta Würzburg. W 1901 roku otwarto linię z Sanderstraße do Hofmann'sche Scheune w Steinbachtal, a rok później przedłużono ją jeszcze do Waldhaus. W 1909 roku połączono dzielnicę Grombühl z Wagnerplatz. Dzięki temu, w 1909 roku sieć tramwajowa w Würzburgu składała się z jednej linii w relacji wschód-zachód i dwóch linii w relacji północ-południe. Długość sieci wynosiła 14,1 kilometra.

Po wybuchu I wojny światowej początkowo wzrosła liczba pasażerów, jednak szybko komunikacja tramwajowa zaczęła odczuwać negatywne skutki działań wojennych. Konieczne było ograniczenie, a nawet wstrzymanie funkcjonowania niektórych linii. W 1919 roku część torowisk została rozebrana i sprzedana jako złom żelazny. W końcu drastyczny wzrost inflacji i stale pogłębiający się niedobór węgla, doprowadziły do zaprzestania działalności w kwietnia 1920 roku. Przez kilka lat Würzburg nie posiadał transportu publicznego. Dopiero w 1924 roku powstała spółka Neue Würzburger Straßenbahnen GmbH, w której miasto Würzburg posiadało 60% udziałów, a Bayerische AG für Energiewirtschaft 40%. Systemy torowe i sieci trakcyjnej przekazane miastu w 1920 roku zostały włączone do nowej spółki, dzięki czemu od września 1924 roku możliwe było rozpoczęcie funkcjonowania linii 1 na trasie: Hauptbahnhof – Sanderau. W kierunku północno-wschodnim linię przedłużono wówczas do dzielnicy Grombühl, wykorzystując część torowisk pozostałych jeszcze z czasów sprzed I wojny światowej.

W 1927 roku otwarto drugą linię, prowadzącą do dzielnicy do Zellerau, od trasy linii 1 przez Alter Kranen, most Luitpold oraz Wörthstraße i Frankfurter Straße do Bürgerbräu. W 1929 roku odcinek od Sanderring do Zollhaus Steinbachtal został ponownie otwarty w ramach całkowitego odnowienia dawnej linii do Steinbachtal a niedługo później pozostały odcinek do Heidingsfeld i Wendelweg. W takim zakresie sieć funkcjonowała do zakończenia II wojny światowej w 1945 roku. W 1939 roku po mieście kursowały: 24 wagony silnikowe, 10 wagonów doczepnych i 5 wagonów specjalnych.

Po II wojnie światowej sieć tramwajowa w Würzburgu została utrzymana. Już w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku planowano odgałęzienie od linii Heidingsfeld przez Stuttgarter Straße do Katzenbergu, prowadzące do nowo powstającej dużej dzielnicy mieszkaniowej Heuchelhof. Linię tą otwarto ostatecznie w 1989 roku, po trzyletnim okresie budowy.

W latach dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku klasyczny tramwaj w Würzburgu był stopniowo przekształcany w kierunku nowoczesnego systemu transportowego. Oprócz zakupu nowych pojazdów niskopodłogowych, prowadzono modernizację infrastruktury torowej, mającą głównie na celu oddzielenie torowisk tramwajowych od pozostałych użytkowników ulic. W tym czasie zbudowano wydzielone tory tramwajowe na Frankfurter Straße w dzielnicy Zellerau oraz na Virchowstraße w Grombühl. W rezultacie prowadzenia tych działań doprowadzono do sytuacji, w której większość torowisk, z wyjątkiem odcinka śródmiejskiego i części linii odgałęziającej się do dzielnicy Sanderau oraz pętli w Grombühl, została wydzielona i uzyskała charakter lekkiej kolei miejskiej.

W 2025 roku sieć tramwajowa w Würzburgu liczyła 19,7 kilometra długości i składała się wyłącznie z dwutorowych torowisk, zakończonych w sumie ośmioma pętlami. Tramwaje poruszały się po torach o rozstawie 1000 mm. Po głównym odcinku w mieście: Hauptbahnhof – Sanderring, przecinającym całe historyczne centrum, poruszały się wszystkie linie tramwajowe. Podczas przejazdu tramwajem przez stare miasto, można było z jego okien zobaczyć wiele historycznych obiektów, takich jak Juliusspital, rynek z Domem Sokoła i Marienkapelle, Neumünster i katedrę św. Kiliana, a także ratusz w Grafeneckart. Sieć tramwajową w mieście obsługiwało przedsiębiorstwo Würzburger Straßenbahn GmbH. Dwa podstawowe połączenia stanowiły linie numer 4 i 5, kursujące przez cały dzień, oraz trzy linie uzupełniające numer 1, 2 i 3, funkcjonujące od poniedziałku do soboty. Co ciekawe, w dni szkolne uruchamiane były również pojedyncze kursy przyspieszone, realizowane z pominięciem niektórych przystanków. Dodatkowo, linia 4 Zellerau- Rottenbauer na swojej trasie każdorazowo wykonywał wjazd pod budynek Dworca Głównego.

Do obsługi linii, z początkiem 2026 roku, wykorzystywano w sumie 40 wagonów tramwajowych, trzech różnych typów, z których wszystkie były pojazdami jednokierunkowymi. Najstarszy tabor stanowiło 6 sztuk trójczłonowych wagonów GTW-D8, oznaczonych numerami: 236, 238 oraz od 243 do 246. Pojazdy te pochodziły jeszcze z 1968 roku i były w pełni wysokopodłogowe. Znacznie młodsze było 14 trójczłonowych wozów GT-E, noszących numery od 201 do 214. Pojazdy te pochodziły z 1989 roku i posiadały obniżoną podłogę w środkowym członie. Najnowsze pojazdy reprezentowało natomiast 20 pięcioczłonowych wozów GT-N, oznaczonych numerami od 250 do 269. Były to pojazdy w pełni niskopodłogowe i zostały wyprodukowane w 1995 roku. W 2023 roku w jednym z wagonów serii GT-N wykryto usterkę techniczną wózka. W ramach środków ostrożności wycofano z ruchu całą flotę pojazdów, co doprowadziło do ograniczenia funkcjonowania linii: 1, 2 i 3. Dopiero po wielu miesiącach, niskopodłogowe tramwaje zaczęły być przywracane do ruchu.

Dwa pierwsze typy tramwajów miały zastąpić nowe wagony GT-F firmy HeiterBlick, które zostały zamówione jeszcze w 2019 roku. Pięcioczłonowe, w pełni niskopodłogowe wozy, mierzyły 36 metrów długości i na pokład miały zabierać 220 pasażerów, w tym 80 na miejscach siedzących. Zamówiono 18 tramwajów, a do miasta pod koniec 2024 roku i wiosną 2025 roku dostarczono dwa pierwsze pojazdy. Ze względu na problemy finansowe producenta, proces wdrażania wagonów do liniowej eksploatacji został wstrzymany. W styczniu 2026 roku pojawiły się doniesienia o planie przejęcia firmy HeiterBlick przez polskie zakłady PESA Bydgoszcz S.A.

Oprócz powyższych pojazdów, w mieście dysponowano również wagonami specjalnymi, przeznaczonymi do prac konserwacyjnych oraz pługami do odśnieżania torowiska. Na specjalne okazje można było też wynająć zabytkowy wagon tramwajowy z 1955 roku, określany jako Schoppenexpress.

PSMKMS & Impuls