Tramwaje na świecie
Dania - Aarhus
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: wtorek, 17, marzec 2026 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 416
Aarhus jest drugim co do wielkości miastem Danii, położonym w jej środkowej części, na Półwyspie Jutlandzkim. Liczy około 290 tysięcy mieszkańców. W latach 1904 – 1971 funkcjonowała tu sieć tramwaju elektrycznego, która została zlikwidowana. Mieszkańcy nie zapomnieli jednak o komunikacji tramwajowej i po 46 latach przerwy, doprowadzili do jej odtworzenia w 2017 roku.
Jako pierwsza, w miejscu współczesnego Aarhus, powstała osada wikingów, zlokalizowana pomiędzy brzegiem morza i rzeką, która otoczona była wałem ziemnym. Od 948 roku zlokalizowano tu siedzibę diecezji Aarhus. W 1050 roku miasto splądrował i spalił norweski król Harald III. W średniowieczu Aarhus stało się ważnym centrum handlowym. Funkcjonował tu ośrodek menniczy. Rozwój miasta zahamowała jednak reformacja. Nie oszczędzały go również zarazy oraz wielki pożar w 1471 roku. W 1644 roku miasto zostało ponownie splądrowane, tym razem przez wojska szwedzkie. Dopiero na przełomie XVII i XVIII wieku przyszły lepsze czasy rozwoju gospodarczego. W rezultacie, w XIX wieku Aarhus było drugim co do wielkości miastem Danii. Dalszy rozwój ośrodka przyniosło uruchomienie połączenia kolejowego i rewolucja przemysłowa. W 1817 roku otwarto tu cukrownię i następnie zakłady odzieżowe. W kolejnych latach rozbudowano port, co przyczyniło się do dalszego ożywienia lokalnej gospodarki. W 1928 roku założono tu drugi duński uniwersytet, dzięki czemu Aarhus stało się najważniejszym ośrodkiem naukowo-kulturalnym Jutlandii. W latach 1940 – 1945 miasto było okupowane przez Niemców. W 1942 i 1944 roku miały miejsce naloty alianckie, jednak miasto nie ucierpiało specjalnie w ich wyniku. Po wojnie nastąpiła znacząca rozbudowa podmiejskich osiedli. Dzięki temu, liczba mieszkańców zaczęła rosnąć, osiągając obecnie ponad 290 tysięcy osób. Współczesne Aarhus jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Funkcjonuje tutaj port morski. Zachowane zostało historyczne centrum z katedrą pochodzącą z 1200 roku, która jest najdłuższym (93 metry) i najwyższym (wieża o wysokości 96 metrów) kościołem w Danii.
Pierwsze tramwaje konne wyjechały na ulice Aarhus w 1884 roku. Linia połączyła dworzec kolejowy z rynkiem przez Ryesgade i Søndergade. Trasa tramwajowa szybko okazała się być zbyt krótka, aby przyciągnąć pasażerów, a jednocześnie ponoszono zbyt duże wydatki na utrzymanie torowiska. W 1894 roku próbowano przedłużyć linię do Dworca Wschodniego, ale ostatecznie tramwaj konny zlikwidowano w 1895 roku z powodów finansowych.
W 1904 roku otwarto linię tramwaju elektrycznego na odcinku o długości 4,35 kilometra i rozstawem torowiska wynoszącym 1000 mm. Trasa prowadziła z południa na północ, z alei Dalgas przez Hans Broges Gade, Skt. Pauls Kirkeplads, M.P. Bruuns Gade, obok Dworca Centralnego, do Østbanetorvet, a stamtąd do Skovvejen i wreszcie Trøjborgvej. Operatorem była spółka Aarhus Elektriska Sporvej, która otrzymała od władz miasta 25-letnią koncesję na eksploatację tramwajów elektrycznych. Firma ta nie chciała jednak dokonywać rozbudowy ani uzupełnień istniejącej sieci. Dopiero po wygaśnięciu koncesji i przejęciu spółki przez władze miasta Aarhus w 1930 roku, trasa tramwajowa została przedłużona na północ przez Tordenskjoldsgade do Marienlund. W tym samym czasie powstała linia 2 z Banegårdspladsen do Harald Jensens Plads, która w 1935 roku została przedłużona do granic miasta w Kongsvang. Było to ostatnie przedłużenie sieci tramwajowej.
Zamiast tego, przedsiębiorstwo tramwajowe zaczęło tworzyć nowe trasy oparte na transporcie autobusowym, zwane "tramwajami". Pierwsze dwie linie autobusowe powstały w 1932 roku. Początkowo sieć autobusowa była postrzegana jako rozwiązanie tymczasowe, które miało funkcjonować do czasu budowy nowych tras tramwajowych. W 1940 roku sieć tramwajowa liczyła jednak zaledwie 7,1 kilometra długości, natomiast autobusowa aż około 40 kilometrów długości.
Druga wojna światowa i okupacja niemiecka w latach 1940 - 1945 przyniosły wiele problemów, takich jak na przykład przerwy w dostawie prądu. W nocy z 21 na 22 sierpnia 1944 roku doszło do nalotu alianckiego, podczas którego zbombardowana została między innymi zajezdnia przy alei Dalgas. W wyniku tego wydarzenia, praktycznie cała posiadana flota autobusowa i tramwajowa znalazła się w stanie niezdatnym do użytku. Ruch tramwajowy wznowiono w lipcu 1945 roku. Tabor uzyskano dzięki ponownemu wykorzystaniu wraków pojazdów, zniszczonych w 1944 roku. Wśród spalonych wagonów udało się wykorzystać podwozia z 12 wagonów silnikowych i 12 wagonów doczepnych. W 1947 roku zbudowano dodatkowe 8 wagonów silnikowych i 6 wagonów doczepnych. W kolejnych latach nie inwestowano już jednak w nowy tabor tramwajowy, a istniejące pojazdy powoli się zużywały. Jednocześnie, nastąpił burzliwy rozwój motoryzacji indywidualnej. W rezultacie, przy wyraźnym sprzeciwie mieszkańców, w 1971 roku podjęto decyzję o zaprzestaniu eksploatacji sieci tramwajowej w Aarhus.
Tabor z pierwszej sieci tramwajowej w Aarhus został zachowany w muzeum tramwajowym w Skjoldenæsholm. Właśnie dla nich zbudowano specjalny odcinek torowiska o rozstawie 1000 mm, liczący około 300 metrów długości, po którym mogą poruszać się historyczne pojazdy.
W muzeum można zobaczyć między innymi wagon numer 60 z 1909 roku, który był przebudowywany z wagonu otwartego na zamknięty. W 1953 roku został przerobiony na szlifierkę torową i w taki stanie zachowano go do czasów współczesnych. Oprócz tego, można zobaczyć wagony numer 1 i 3 z 1945 roku. Posiadają one wygląd z ostatnich lat funkcjonowania sieci tramwajowej w Aarhus. Zachowano też wagon doczepny numer 54, który jednak z braku pętlu lub toru do wymijania się, nie jest wykorzystywany w przejazdach po terenie muzeum.
Powrót systemu tramwajowego w Aarhus nastąpił w 2017 roku po 46 latach przerwy. Już w 2000 roku podjęto decyzję o powrocie komunikacji tramwajowej i rozpoczęto pierwsze prace planistyczne. Projekt określany jako Variobahn, zakładał połączenie tradycyjnego tramwaju, poruszającego się po ulicach Aarhus z lekką koleją miejską, wybiegającą daleko poza granice miasta i obsługującej odległe miejscowości. W maju 2012 roku duński parlament zatwierdził budowę pierwszej linii, którą otwarto w grudnia 2017 roku. Trasa o długości 3 kilometrów prowadziła z Dworca Głównego do Szpitala Uniwersyteckiego. W sierpniu 2018 roku otwarto kolejne odcinki do miasta Odder na południu i do Lisbjergskolen na północy. Z kolei w kwietniu 2019 roku uruchomiono bardzo długą trasę do odległego miasta Grenaa oraz łącznik Lisbjerg–Lystrup. Całość sieci liczy 107,7 kilometra długości, przy czym odcinki typowo tramwajowe to 14,1 kilometra, natomiast kolei miejskiej to aż 93,3 kilometra. W trakcie tworzenia sieci wykorzystano dawne korytarze podmiejskich linii kolejowych, dostosowując je do nowego systemu, w tym budując nowe mosty i tunele.
Powstały system kolei miejskiej, określany jako Aarhus Letbane, obsługiwany jest przez firmę Midttrafik. Był on jedynym działającym systemem lekkiej kolei w Danii do czasu otwarcia Odense Letbane w maju 2022 roku. Trzeci duński projekt lekkiej kolei Greater Copenhagen Light Rail jest obecnie w budowie w Kopenhadze. Jeszcze przed rozpoczęciem prac nad pierwszą linią, rozważano plany dalszego rozwoju sieci. Z początkiem 2018 roku poinformowano o planach budowy dwóch nowych odnóg z Lizbjerg do Hinnerup o długości 8 kilometrów i z Aarhus do Brabrand o długości 11 kilometrów.
Do obsługi sieci, już na początku przygotowywania projektu, zdecydowano o pozyskaniu dwóch rodzajów taboru. Dla obszaru miejskiego przewidziano konwencjonalne tramwaje, zdolne do poruszania się z prędkością 70 km/h. Dla systemu lekkiej kolei zaproponowano wagony przeznaczone do dłuższych podróży, zdolne do osiągania prędkości 100 km/h. Właśnie takie dwa rodzaje taboru zamówiono w szwajcarskiej firmie Stadler.
W rezultacie otrzymano 12 wagonów z rodziny Stadler Tango, zdolnych do osiągania prędkości 100 km/h. Pojazdy te są trójczłonowę i posiadają długość 39,2 metra. Wykorzystywane są na trasie linii 1 z Aarhus do Grenaa. Dodatkowo, odebrano 14 wagonów Stadler Variobahn, osiągających prędkość 80 km/h. Pojazdy te, chociaż składają się z pięciu członów, są krótsze. Ich długość wynosi 32,4 metra. Wykorzystywane są na linii 2, pomiędzy Odder i Lystrup przez Aarhus i Universitetshospitalet. Linię 2 obsługują również wagony Stadler Tango, natomiast wozy Variobahn pojawiają się wyłącznie na linii 2. Oba typy pojazdów mają szerokość 2,65 metra.
Wszystkie wagony stacjonują w zajezdni zlokalizowanej w odległości około 2 kilometrów od kolejowego Dworca Głównego w Aarhus. Dojazd do niej prowadzi odcinkiem technologicznym z estakadą, wzdłuż torów kolejowych i linii do Odder. Zajezdnia posiada halę serwisową oraz zadaszony plac postojowy.
PSMKMS & Impuls
