Tramwaje na świecie
Niemcy - Saarbrücken
- Nadrzędna kategoria: Tramwaje
- Kategoria: Tramwaje na świecie
- Opublikowano: niedziela, 05, kwiecień 2026 21:00
- PSMKMS
- Odsłony: 431
Miasto Saarbrücken położone jest w zachodnich Niemczech, przy granicy z Francją, nad rzeką Saarą. Liczy około 180 tysięcy mieszkańców. W przeszłości funkcjonowała tu sieć tramwajowa, która uległa likwidacji w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Trzy dekady później, wzorując się na modelu Karlsruhe, uruchomiono tu linię tramwaju dwusystemowego.
Nazwa Saarbrücken, jako Sarabrucca, wbrew pozorom nie pochodzi od mostu (niem. Brücke). Pierwsza wzmianka o mieście pojawiła się na długo przed powstaniem w tym rejonie mostu na rzece Saarze. Co więcej, pierwszy most noszący nazwę Alte Brücke, został zbudowany 500 lat po pierwszej wzmiance tej nazwy. W rzeczywistości pochodzi ona prawdopodobnie od określenia twierdzy na skale (niem. Brocken), co dało określenie Sarabrucca. Na tej skale stoi obecnie Zamek Saarbruecken. Samo miasto po raz pierwszy zostało wspomniane w dokumencie cesarza Ottona III w 999 roku, jako zamek królewski „castellum Sarabrucca”, nadany biskupstwu Metzu. Od 1353 roku do czasów Rewolucji Francuskiej miasto było własnością książąt Nassau. Od wyniszczającej Wojny 30-letniej w XVII wieku i wojny Austrii z Francją w 1677 roku, znajdowało się pod francuską dominacją, co w konsekwencji doprowadziło do włączenia miasta i regionu do Francji w latach 1680 – 1697. Od 1741 roku wieku miasto zostało rozbudowane według projektów architekta Stengela. W 1793 roku miasto ponownie zajęły wojska francuskie. Włączono je do Francji na mocy traktatu z Campo Formio w 1797 roku i Luneville w 1801 roku. W 1815 roku miasto zostało włączone do będącej pod kontrolą Królestwa Prus – Nadrenii. W XIX wieku w okolicach Saarbrücken nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu ciężkiego. Miasto stałą się stolicą zagłębia węglowego. Od 1 stycznia 1909 roku połączono miasta Saarbrücken, St. Johann oraz Malstatt-Burbach pod nazwą Saarbrücken. Dawne miasto Saarbrücken jest określane obecnie jako Alt-Saarbrücken. Po Traktacie wersalskim w 1919 roku miasto znalazło się pod kontrolą Ligi Narodów, a Francja jako rekompensatę zniszczenia własnych kopalń przez Niemców, otrzymała w zarząd na 15 lat kopalnie w Zagłębiu Saary. W 1935 roku odbył się plebiscyt, w którym mieszkańcy w większości opowiedzieli się za przyłączeniem okręgu do Niemiec. W dniu 5 października 1944 roku miasto zostało zbombardowane przez aliantów, w wyniku czego zginęło 361 osób i zniszczono Alt-Saarbrücken. Ponowne bombardowanie nastąpiło 13 stycznia 1945 roku. Wojska Stanów Zjednoczonych zajęły miasto w dniu 21 marca 1945 roku. Po II wojnie światowej w 1945 roku Saarbrücken znajdowało się we francuskiej strefie okupacyjnej, a w 1947 roku utworzono Protektorat Saary. W konsekwencji tej decyzji, włączono miasto do francuskiego systemu celno-walutowego oraz wprowadzono przymusową naukę francuskiego w szkołach. W 1948 roku władze francuskie założyły w mieście Uniwersytet Kraju Saary. Polityczne zjednoczenie z Republiką Federalną Niemiec nastąpiło dopiero 1 stycznia 1957 roku.
Współczesne Saarbrücken jest stolicą kraju związkowego Saary, co czynie je politycznym i kulturalnym centrum regionu, głównym ośrodkiem gospodarczym Zagłębia Saary i wydobycia węgla kamiennego. Rozwinął się tu przemysł maszynowy, metalowy, elektrotechniczny, włókienniczy, spożywczy, poligraficzny, precyzyjny, hutniczy oraz chemiczny. Znajdują się tu Muzeum Hutnictwa i Muzeum Przemysłu, lotnisko i uniwersytet. Obecna aglomeracja powstała w 1909 przez połączenie trzech miast: Saarbrücken, St. Johann oraz Malstatt-Burbach i liczy ponad 180 tysięcy mieszkańców.
Jako pierwsze, na ulice Saarbrücken 1890 roku wyjechały tramwaje parowe. Poruszały się po torach o rozstawie 1000 mm. Trasa Luisenthal - Malstatt - St. Johann liczyła 8 kilometrów długości. W 1893 roku otwarto przedłużenie do Halbergu, a w 1899 roku do Brebach. W 1899 roku tramwaje parowe przekształcono w elektryczne. W 1901 roku sieć dotarł dworca St. Johann, dziś noszącego nazwę Saarbrücken Hauptbahnhof. W 1908 roku funkcjonowało sześć linii. W 1909 roku doszło do połączenia trzech dotychczasowych miast. St. Johann i Malstatt-Burbach zostały włączone do Saarbrücken.
W czasie I wojny światowej ruch tramwajowy praktycznie zamarł, z powodu braku personelu do obsługi. Po zakończeniu wojny, przedsiębiorstwo komunikacyjne przeżywało kryzys ekonomiczny, który udało się przezwyciężyć dopiero po kilku latach. Ruszyła wówczas rozbudowa sieci, dzięki czemu w 1928 roku osiągnęła ona największą do tej pory skalę. Łącznie kursowało 13 linii po torach o łącznej długości 74 kilometrów. W 1935 roku region Saary powrócił do Rzeszy Niemieckiej. Początkowo spowodowało to ożywienie w regionie i doprowadziło do wzrostu liczby pasażerów. Wraz z wybuchem II wojny światowej, Saarbrücken zostało na kilka miesięcy całkowicie ewakuowane. Funkcjonowanie komunikacji tramwajowej w mieście zawieszono. Funkcjonowały natomiast połączenia poza miastem. W 1940 roku przedsiębiorstwo z Saarbrücken przejęło obsługę trasy do Forbach, w wyniku czego powstała ciągła linia od głównego dworca kolejowego w Saarbrücken przez Schanzenberg i Goldene Bremm do Forbach. W ten sposób osiągnięto maksymalny zasięg sieci tramwajowej.
W październiku 1944 roku, z powodu zniszczeń spowodowanych bombardowaniem miasta, kursowanie wszystkich linii zostało wstrzymane. Wojska niemieckie wysadziły w powietrze wszystkie mosty, aby powstrzymać natarcie aliantów. Oprócz infrastruktury na ulicach miasta, ucierpiała również hala zajezdni i warsztaty. Z dawnych 104 wagonów silnikowych i 66 doczepnych, działania wojenne bez żadnych zniszczeń przetrwały tylko cztery pojazdy. W połowie kwietnia 1945 roku wznowiono funkcjonowanie linii 9 pomiędzy Spiesen a Jägersfreude. Do 1949 roku ponownie uruchomiono linie: 1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 9S, 10 i 11, które obsługiwały dziesięć tras w Saarbrücken. Linia 9S funkcjonowała jako połączenie ekspresowe, które nie obsługiwało wszystkich przystanków na trasie przejazdu. Na początku lat pięćdziesiątych reaktywowano linie 5 i 10. W 1953 roku tereny wystawiennicze zostały połączone linią 13. Jednocześnie, stopniowo linie tramwajowe zastępowano trolejbusami i autobusami. W 1957 roku przedsiębiorstwo Saartal AG przymierzało się do pozyskania nowoczesnych wagonów typu GT6Z, które użytkowano już w firmie Bogestra w Bochum i Gelsenkirchen. Sprowadzono nawet pojazd testowy do Saarbrücken, ale ostatecznie ich nie zakupiono. Ograniczanie komunikacji tramwajowej rozpoczęło się od likwidacji trasy do Völklingen w 1958 roku. Linie 8, 9 i 9S zostały zastąpione przez autobusy. Pierwotnie trasa z Luisenthal do Schafbrücke miała zostać zachowana, ale władze miejskie zdecydowały o poszerzeniu ulic i przekształceniu ich w miejskie trasy szybkiego ruchu. W okresie od września 1960 roku do 22 maja 1965 roku ostatecznie zaprzestano funkcjonowania dwóch pozostałych linii numer 5 i 11.
Brak komunikacji tramwajowej w mieście szybko przyniósł negatywne skutki. Autobusy, pomimo znaczącego wzrostu częstotliwości kursowania, nie były w stanie przejęć obsługi komunikacyjnej. Dlatego w 1987 roku rozpoczęto planowanie regionalnego systemu lekkiej kolei Saarbahn. Idąc za przykładem modelu Karlsruhe, który już od 1992 roku funkcjonował z dużym powodzeniem, również w Kraju Saary rozpoczęto planowanie budowy regionalnego systemu lekkiej kolei. Osią koncepcji było przygotowanie nowej śródmiejskiej trasy szynowej, podczas gdy istniejąca infrastruktura kolejowa Deutsche Bahn miała zostać wykorzystana na pozamiejskich odgałęzieniach. Już w 1992 roku przetestowano tramwaj z Karlsruhe Stadtbahn, który dopuszczono do kursowania na trasie: Fürstenhausen – Gersweiler Bahnhof – Saarbrücken Messebahnhof.
Właściwy rdzeń Saarbahn, czyli nowa trasa między stacją Brebach a Ludwigstraße o standardowy rozstawie torowiska 1435 mm, został oddany do użytku w październiku 1997 roku, po prawie dwóch i pół roku budowy. Od tego czasu istnieje punkt separacji systemu zmiany napięcia sieci między Römerkastell a stacją Brebach. Jest to liczący 90 metrów długości odcinek sieci trakcyjnej bez zasilania, przez który tramwaje przejeżdżają siłą rozpędu, podczas gdy układ elektryczny pojazdu automatycznie przełącza się na drugi system.
Wagony Saarbahn, jadące z centrum miasta, przełączają się z napięcia 750 wolt prądu stałego na 15 000 wolt prądu przemiennego, aby móc poruszać się dalej na południe, po dotychczasowych torach kolejowych przez Kleinblittersdorf do Sarrequemines w Lotaryngii. Francuski odcinek od stacji granicznej Hanweiler już od 1983 roku był wyposażony w niemiecką sieć trakcyjną. Pierwszym lekkim pojazdem szynowym, który dotarł do Sarrequemines, był dwusystemowy wagon kolejowy 810 Albtal-Verkehrs-Gesellschaft (AVG), który przyjechał tam we wrześniu 1993 roku.
Rozbudowa w drugą stronę od Saarbrücken w kierunku północnym, była realizowana w kilku etapach. Linię przedłużano w lipcu 1999 roku do Cottbuser Platz, w listopadzie 2000 roku do Siedlerheim, we września 2001 roku do Riegelsberg Süd, a we wrześniu 2009 roku do Walpershofen/Etzenhofen. Wreszcie od października 2014 roku Saarbahn zaczęła funkcjonować na całej trasie do Lebach, a w godzinach szczytu na Primstalbahn do Lebach-Jabach. Cała trasa linii S1 z Lebach do francuskiego Sarrequemines ma 43,5 kilometra długości i 43 przystanki. Nie da się jej niestety pokonać jednym pojazdem, gdyż wszystkie kursy realizowane są po skróconych trasach, w różnych relacjach. Tylko na centralnym odcinku w Saarbrücken pojawiają się wszystkie brygady, tworząc łączny takt co 7,5 minut. Na dalszych odcinkach częstotliwość jest mniejsza i wynosi co 15 minut a na skrajnych północno - południowych fragmentach nawet do 30 minut.
Współczesna Saarbahn z Saarbrücken przez las Köllertal i Riegelsberg do Riegelsberg-Güchenbach przebiega początkowo po trasie historycznego tramwaju międzymiastowego Riegelsberg, który od 1907 roku prowadził z St. Johann w Saarbrücken przez Riegelsberg do Heusweiler. Tramwaj został zastąpiony przez trolejbusy w 1953 roku, które z kolei zostały zastąpione przez autobusy w 1964 roku. Po kilku latach ponownie wrócił system tramwajowy w postaci lekkiej kolei miejskiej.
W przeszłości uruchamiano okazjonalnie inne linie, w tym specjalne S2 do Fürstenhausen i S3 do Warndt w kierunku zachodnim od Saarbrücken, które korzystały z drugiego połączenia z linią kolejową do Rosseltalbahn. Za przystankiem Ludwigstraße linia śródmiejska jest połączona z torowiskiem kolejowym poprzez kolejny punkt zmiany systemu zasilania, podobny do tego przy stacji Brebach. W planach jest reaktywacja linii S3 i zastosowanie stałej usługi do stacji końcowej w Großrosseln.
Linia S9 jest linią zastępczą, która była eksploatowana, gdy trasa śródmiejska Saarbrücken nie mogła być wykorzystana. Ze stacji Brebach prowadzi bezpośrednio równoległymi torami kolejowymi do Dworca Głównego w Saarbrücken. W przypadku prac serwisowych linii miejskiej, awarii zawsze może być użyta. W planach jest też budowa innego granicznego połączenia z Francją do Forbach na południowy zachód od Saarbrücken.
Saarbahn jest system lekkiej kolei regionalnej w Kraju Saary, otwartym w 1997 roku w oparciu o zasadę tramwaj-pociąg. Za infrastrukturę odpowiadają różne regionalne przedsiębiorstwa niemieckie i francuskie. Przewoźnikiem kolejowym na całej trasie jest Saarbahn GmbH. W centrum Saarbrücken trasa nowej linii Saarbahn, która została otwarta w 1997 roku, odpowiada zasadniczo linii 5 tramwaju Saarbrücken, zlikwidowanej w 1965 roku. Kursowała ona między Rastpfuhl a Schafbrücke i była ostatnią linią starej, metrowej sieci tramwajowej.
Do obsługi sieci w 2025 roku wykorzystywano 27 pojazdów Flexity Link, oznaczonych numerami od 1002 do 1028. Zostały one wyprodukowane przez zakłady koncernu Bombardier w Wiedniu i Brugii w 1996 i 2000 roku. Są to dwusystemowe pojazdy trójczłonowe o długości 38 metrów i szerokości 2,65 metra. Sześć tramwajów wypożyczono początkowo do Kassel, gdzie kursowały we wstępnej eksploatacji na sieci RegioTram. Trzy wagony zostały natomiast wypożyczone na Karlsruhe Stadtbahn, gdzie były wykorzystywane do obsługi linii S9 do grudnia 2013 roku. Pierwszy z oryginalnych 28 pojazdów, noszący numer 1001, został już wycofany z eksploatacji i zezłomowany w marcu 2024 roku. Wszystkie pojazdy stacjonowały w zajezdni w Brebach, zlokalizowanej w pobliżu stacji kolejowej.
W ramach projektu VDV Tram-Train firma Saarbahn GmbH wraz z pięcioma innymi przedsiębiorstwami transportowymi w krajach niemieckojęzycznych ogłosiła przetarg na 504 regionalne, lekkie pojazdy szynowe, z czego 28 sztuk ma być przeznaczone dla kolei Saarbahn. Kontrakt zdobyła firma Stadler. Dwa pierwsze pojazdy Citylink pojawiły się w Saarbrücken w połowie maja 2025 roku i przechodziły testy i jazdy próbne w celu przygotowania do normalnej eksploatacji. W pierwszej połowie 2026 roku planowane było rozpoczęcie przewozów z pasażerami. Pojazdy te otrzymały numery od 2001 wzwyż i posiadają podobne parametry, jak wagony Bombardier. Mają zastąpić starsze, 30-letnie Bombardiery i posłużyć do rozbudowy sieci.
PSMKMS & Impuls
